به گزارش برگزیده، نشست بی‌سابقه و سه‌جانبه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه قرار است روز پنجشنبه در حاشیه اجلاس اپک برگزار شود. شهر شنژن که در چند دهه اخیر از یک دهکده ماهیگیری کوچک به یک کلان‌شهر فوق‌مدرن و قطب فناوری و اقتصادی چین تبدیل شده است، میزبان سران ۲۱ اقتصاد بزرگ جهان خواهد بود.
پیش از سفر به چین، ترامپ ابتدا راهی مانیل در فیلیپین خواهد شد تا در نشست سران گروه «کواد» (آمریکا، هند، ژاپن و استرالیا) و اجلاس آسه‌آن شرکت کرده و یک توافق تجاری با تایلند را به امضا برساند. پس از نشست اپک نیز، رهبران آمریکا و چین قرار است بار دیگر در ماه دسامبر در اجلاس گروه ۲۰ در شهر دورال ایالت فلوریدا با یکدیگر دیدار کنند.
در این سفر حساس به چین، ایلان ماسک، کارآفرین و میلیاردر آمریکایی، به عنوان تنها رهبر تجاری در هیئت همراه رئیس‌جمهور آمریکا حضور خواهد داشت، اما در هیچ‌یک از جلسات رسمی شرکت نمی‌کند. همچنین برنامه‌ای برای دیدار ترامپ با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی در جریان این سفر آسیایی پیش‌بینی نشده است. تمرکز اصلی این نشست صرفاً بر روی قدرت‌های بزرگ و پرونده‌های استراتژیک بین‌المللی خواهد بود.
معمای زرادخانه‌های هسته‌ای و دعوت به «میز بزرگسالان»
یکی از محورهای بنیادین این نشست، بررسی چشم‌انداز کنترل تسلیحات هسته‌ای است. پس از انقضای آخرین پیمان کنترل تسلیحات هسته‌ای میان واشنگتن و مسکو (پیمان نیو استارت) در ماه فوریه، برای نخستین بار در بیش از نیم قرن گذشته، سقف محدودیت زرادخانه‌های اتمی دو کشور برداشته شده است.
ترامپ پیش‌تر پیشنهاد روسیه برای تمدید یک‌ساله این پیمان را رد کرده و خواستار توافقی «جدید، بهبودیافته و مدرن» با حضور پکن شده بود. با این حال، به دلیل اختلاف فاحش در حجم زرادخانه‌ها، چین تاکنون تمایل چندانی به ورود به این پیمان‌ها نشان نداده است.
بر اساس برآوردهای مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (سیپری) و پنتاگون، آمریکا و روسیه هر کدام بیش از ۵ هزار کلاهک اتمی در اختیار دارند، در حالی که موجودی تسلیحات هسته‌ای چین بیش از ۶۰۰ کلاهک تخمین زده می‌شود.
به نوشته ان‌بی‌سی مقامات ارشد آمریکایی اذعان کرده‌اند که انتظار نمی‌رود توافق ملموسی در این نشست سه‌جانبه به دست آید و این دیدار صرفاً یک «نقطه ورود» و «نخستین گفت‌وگو» محسوب می‌شود. یک مقام ارشد واشنگتن در این باره تأکید کرد که زمان آن فرا رسیده تا چین در بحث تسلیحات هسته‌ای به «میز بزرگسالان» بپیوندد و گفت‌وگوهایی بالغانه درباره مسائل جدی داشته باشد.
سایه سنگین یالتا و چشم‌انداز تاریک اوکراین
به نوشته الجزیره حضور هم‌زمان سه رهبر قدرتمند جهان در یک نشست مشترک، تداعی‌کننده کنفرانس تاریخی یالتا در سال ۱۹۴۵ است؛ رویدادی که به تقسیم‌بندی‌های جدید جهانی پس از جنگ جهانی دوم و پایه‌گذاری سازمان ملل متحد انجامید. این شباهت تاریخی موجی از نگرانی را در میان متحدان غربی و اوکراین ایجاد کرده است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، ابراز نگرانی کرده است که این نشست سه‌جانبه به بستری برای توافق و معامله پشت‌پرده بر سر اوکراین، بدون حضور کی‌یف تبدیل شود. با این حال، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، مقایسه این نشست با کنفرانس یالتا را رد کرده و افزوده است که در نظم نوین جهانی، هیچ دیدگاهی نمی‌تواند به کشورهای دیگر تحمیل شود.
به گفته مقامات آمریکایی، ترامپ قصد دارد در این نشست سه‌جانبه درباره جنگ ایران رایزنی کند، اما پرونده اوکراین در این گفت‌وگوها مطرح نخواهد شد، زیرا چین مستقیماً در آن نقشی ندارد. ادگارد کاگان، سفیر پیشین آمریکا در مالزی و پژوهشگر کنونی مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) معتقد است که برای پوتین، این نشست صرفاً یک سیگنال سیاسی است تا نشان دهد او در کنار رهبران آمریکا و چین درباره آینده جهان از جمله اوکراین تصمیم‌گیری می‌کند؛ امری که به وضوح باعث خشم کی‌یف و اروپایی‌ها می‌شود.
در این میان، روابط شخصی رهبران نیز قابل توجه است. پوتین و شی از سال ۲۰۱۳ تاکنون بیش از ۴۰ بار با یکدیگر دیدار کرده‌اند و روابطی مبتنی بر «دوستی بدون مرز» بنا نهاده‌اند.
چین اکنون به بزرگترین شریک تجاری مسکو تبدیل شده و با خرید منابع انرژی و تأمین فناوری‌های کلیدی و قطعات با کاربرد دوگانه برای صنایع نظامی روسیه، تحریم‌های غرب را خنثی کرده است.
ترامپ و پوتین نیز تاکنون هفت بار با یکدیگر دیدار چهره‌به‌چهره داشته‌اند که آخرین مورد آن در اوت ۲۰۲۵ در آلاسکا رقم خورد.
رئیس‌جمهور آمریکا اخیراً برای مهار افزایش قیمت سوخت در آستانه زمستان، تحریم‌های مسکو را دور زد و یک توافق بزرگ خرید گازوئیل با روسیه امضا کرد. اگرچه ترامپ حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسی را عامل این گرانی می‌داند، اما تحلیلگران معتقدند جهش قیمت جهانی نفت خام مستقیماً به دلیل جنگ ایران است.
همچنین ترامپ و رئیس‌جمهور چین در سپتامبر گذشته هشتمین دیدار خود را در قالب یک ضیافت رسمی در واشنگتن برگزار کردند که به تمدید آتش‌بس تجاری دو کشور تا ژانویه ۲۰۲۷ منجر شد.
جنگ سرد تکنولوژیک؛ فیل پنهان در اتاق مذاکره
علاوه بر مسائل ژئوپلیتیک، این نشست در سایه یک رسوایی بزرگ جاسوسی فناوری برگزار می‌شود.
افشای ارتباط پنهانی جنسن هوانگ، مدیرعامل پیشین انویدیا که روز پنجشنبه استعفا داد، با آلیس هوانگ، مدیرعامل مگاسپید و مأمور اطلاعاتی مظنون چین، روابط دو کشور را متشنج‌تر کرده است.
واشنگتن در تلاش است تا دسترسی پکن به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی را محدود کند و این پرونده جاسوسی، رقابت تکنولوژیک دو کشور را وارد فاز خطرناکی کرده است.
با این وجود، مقامات آمریکایی تأکید کرده‌اند که این رسوایی امنیتی تأثیری بر سفر رئیس‌جمهور نخواهد داشت و واشنگتن کنترل صادرات فناوری خود را در نشست‌های دیپلماتیک به مذاکره نمی‌گذارد.
هو تیانگ بون، استاد سیاست خارجی چین در دانشگاه فناوری نانیانگ، اشاره می‌کند که میزبانی این نشست سه‌جانبه ممکن است تلاش پکن برای معرفی خود به عنوان مدافع چندجانبه‌گرایی و تجارت آزاد در اجلاس اپک را تضعیف کند، چرا که با ماهیت انحصارطلبانه نشست‌های این‌چنینی در تضاد است.
ویکتور شیه، استاد سیاست چین در دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو، به واشنگتن‌پست می‌گوی که این دیدار برای ترامپ صرفاً با هدف کسب امتیازات خرد سیاسی پس از شکست سنگین در انتخابات میان‌دوره‌ای طراحی شده است. وی معتقد است در شرایطی که دموکرات‌ها کنترل مجلس نمایندگان و سنا را به دست گرفته‌اند و دغدغه اصلی رأی‌دهندگان تورم اقتصادی است، موضوعاتی چون خلع سلاح هسته‌ای تأثیر چندانی بر احیای پایگاه رأی ترامپ نخواهد داشت.
تحلیل استراتژیک فارن افرز از نشست شنژن
چارلز کوپچان، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه جورج‌تاون و پژوهشگر ارشد در شورای روابط خارجی آمریکا، در مقاله‌ای تحلیلی مفصل برای نشریه فارن افرز نوشت که این نشست سه‌جانبه با وجود تمام نگرانی‌های متحدان اروپایی، گامی جسورانه و ضروری برای عادی‌سازی گفت‌وگوها با رهبران اقتدارگرا است.
به نوشته این تحلیلگر، رادوسلاو سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان و کریس کونز، سناتور دموکرات آمریکایی، پیش‌تر درباره خطر تکرار توافق یالتا و تسلیم شدن واشنگتن در برابر زیاده‌خواهی‌های چین و روسیه هشدار داده بودند.
با این حال، کوپچان در فارن افرز نوشت که دموکراسی‌ها برای مدیریت رقابت‌های ژئوپلیتیک چاره‌ای جز یافتن راهی برای همزیستی و گفت‌وگو با سیستم‌های رقیب ندارند و این ابتکار ترامپ می‌تواند مسیر را برای دولت‌های آینده آمریکا هموار کند.
وی تأکید کرد که شبه‌جزیره کره یکی از بهترین بسترها برای همکاری مشترک این سه رهبر است. کوپچان در فارن افرز نوشت که ترامپ، شی و پوتین می‌توانند از طرح صلح لی جه-میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی که شامل جایگزینی توافق ترک‌مخاصمه سال ۱۹۵۳ با یک «رژیم صلح» و خلع سلاح هسته‌ای مرحله‌ای است، حمایت کنند.
درباره بحران اوکراین نیز، کوپچان در فارن افرز نوشت که شی جین‌پینگ به عنوان بزرگترین خریدار نفت و گاز و تأمین‌کننده اصلی ریزتراشه‌ها و ماشین‌آلات حیاتی ساخت تسلیحات برای مسکو، اهرم فشار عظیمی بر پوتین دارد. با توجه به اینکه روسیه ماهانه حدود ۳۵ هزار کشته و مجروح در جبهه‌های شرق اوکراین تلفات می‌دهد، فشارهای مشترک پکن و واشنگتن می‌تواند کرملین را به پذیرش یک راه برون‌رفت دیپلماتیک و توقف حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی وادار سازد.
گره کور جنگ ایران و راهکار خروج از باتلاق
در پرونده بحران خاورمیانه، کوپچان در فارن افرز نوشت که ترامپ می‌تواند از این نشست سه‌جانبه برای درخواست کمک جهت خروج آمریکا از باتلاق جنگ ایران استفاده کند؛ جنگی که باعث ایجاد هرج‌ومرج منطقه‌ای، اختلال در ترانزیت انرژی در تنگه‌های هرمز و باب‌المندب و افزایش بی‌سابقه قیمت نفت شده است.
چین دومین شریک تجاری ایران در سال ۲۰۲۵ و یکی از خریداران اصلی نفت این کشور بوده است، هرچند محاصره دریایی آمریکا پالایشگاه‌های چینی را وادار به یافتن منابع جایگزین کرده است.
بر این اساس، کوپچان در فارن افرز نوشت که پکن به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، از طولانی شدن جنگ ایران و افزایش قیمت انرژی به شدت آسیب می‌بیند، زیرا ذخایر استراتژیک چین به شکل قابل‌توجهی کاهش یافته است.
در بخش تسلیحات هسته‌ای نیز، کوپچان در فارن افرز نوشت که زرادخانه چین به سرعت در حال نوسازی است و پنتاگون پیش‌بینی می‌کند تا سال ۲۰۳۰ به هزار کلاهک عملیاتی برسد، در حالی که آمریکا و روسیه هر کدام حدود هزار و ۸۰۰ کلاهک عملیاتی مستقر دارند. با توجه به این روند، حضور پکن در مذاکرات سطح بالای کنترل تسلیحات، الزامی و غیرقابل‌اجتناب است.
در پایان، کوپچان در فارن افرز نوشت که ترامپ نباید به دلیل عطش دستاوردسازی پس از شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای، در برابر خواسته‌های اقتدارگرایان تسلیم شود. وی پیشنهاد می‌دهد که رئیس‌جمهور آمریکا می‌تواند با طرح ابتکارات بشردوستانه مشترک، نظیر مأموریت پزشکی مقابله با ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو یا ارسال کمک‌های امدادی به غزه و یمن، یک پیروزی سریع و آسان به دست آورد و هم‌زمان جایگاه بین‌المللی و بازدارندگی ایالات متحده را حفظ کند.
۴۲/۴۲
