به گزارش برگزیده، فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه و محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، در حاشیه هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با یکدیگر دیدار و درباره جزئیات توافقنامه دفاعی مشترک موسوم به «توافق دفاعی مکه» رایزنی کردند.
بر اساس اعلام وزارت خارجه عربستان، وزیران خارجه سه کشور در این دیدار آخرین پیشرفتها در زمینه ایجاد دبیرخانه، کمیتهها و کارگروههای ذیل توافق دفاعی مشترک را بررسی کردند و درباره آمادگیها و مقدمات آغاز به کار این ساختارها به گفتوگو پرداختند.
نشست اضطراری رؤسای ستادهای ارتش سه کشور در راه است
یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در نشست نیویورک، ترتیبات برگزاری یک نشست اضطراری میان رؤسای ستادهای ارتش عربستان، ترکیه و پاکستان بود؛ نشستی که قرار است در آن راههای حمایت از عربستان در چارچوب توافق دفاعی مکه بررسی شود.
به گزارش الجزیره، وزیران خارجه سه کشور همچنین حملات اخیر علیه عربستان، از جمله حملات ادعایی به مکه و دیگر مراکز و تأسیسات غیرنظامی و اقتصادی این کشور را هدف قرار داده است، بهشدت محکوم کردند و بر حق عربستان برای اتخاذ اقداماتی که برای دفاع از امنیت خود مناسب میداند، بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد تأکید کردند.
در بیانیه منتشرشده پس از این نشست، بر اهمیت احترام به اصول حقوق بینالملل، حسن همجواری، احترام متقابل به حاکمیت کشورها و عدم مداخله در امور داخلی آنها تأکید و همچنین بر ضرورت تضمین امنیت و آزادی کشتیرانی در منطقه تأکید شده است.
وزیران خارجه سه کشور همچنین بر ادامه تلاشها برای دستیابی به صلح و ثبات پایدار در منطقه، حمایت از روند کاهش تنش و یافتن راهحلهای مسالمتآمیز برای بحرانهای جاری تأکید کردند.
پیمان مکه در نخستین آزمون عملی
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که توافق دفاعی مکه، تنها چند هفته پس از امضا، با یکی از نخستین آزمونهای عملی خود روبهرو شده است.
به روایت الجزیره؛ عربستان، ترکیه و پاکستان در ۷ اوت ۲۰۲۶ توافق دفاعی مشترک مکه را امضا کردند. بر اساس این توافق، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله علیه هر سه عضو تلقی میشود و طرفها متعهد به تقویت بازدارندگی و همکاری دفاعی مشترک شدهاند.
اکنون افزایش حملات نیروهای انصارالله یمن به عربستان، پرسشهایی را درباره نحوه عملیاتیشدن این توافق ایجاد کرده است. رویترز گزارش داده است که نیروهای انصارالله در روزهای اخیر حملاتی موشکی و پهپادی علیه اهدافی در عربستان انجام دادهاند و مقامهای سعودی نیز از رهگیری شش موشک بالستیک خبر دادهاند. همچنین هشدارهای اضطراری در مناطقی از جمله مکه، جده و ینبع صادر شده است.
پاکستان: زمان اجرای پیمان فرا نرسیده بود؛ حالا چه میگوید؟
رویترز پیشتر گزارش داده بود که اسلامآباد در واکنش به حملات نیروهای انصارالله به عربستان اعلام کرده است که در آن مقطع هیچ بحثی درباره واکنش نظامی پاکستان در چارچوب توافق مکه صورت نگرفته است، اما تأکید کرده بود که پاکستان «زمانی که وقتش برسد» به تعهدات خود عمل خواهد کرد.
با این حال، خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، ۱۶ سپتامبر موضع صریحتری گرفت و گفت شرایط به نقطهای رسیده که توافق مکه باید اجرا شود.
آصف با اشاره به تلاش برای حمله پهپادی در نزدیکی مکه گفت: «توافق مکه شامل ما میشود و ما وظیفه خود را انجام خواهیم داد.» او در عین حال تأکید کرد پاکستان حتی بدون وجود چنین توافقی نیز حفاظت از اماکن مقدس را وظیفه خود میداند و جزئیات تعهدات مندرج در توافق را تشریح نکرد.
ترکیه: آماده تأمین نیازهای نظامی عربستان هستیم
فیدان ۱۹ سپتامبر گفت عربستان در پی حملات نیروهای انصارالله ممکن است به برخی نیازهای نظامی، بهویژه در حوزههای فنی، احتیاج داشته باشد و ترکیه آمادگی دارد این نیازها را در چارچوب توافق دفاعی مشترک تأمین کند.
به روایت رویترز؛ او گفت ترکیه در برابر حملات علیه تمامیت ارضی و حاکمیت عربستان «همبستگی جدی» دارد و اگر ریاض در برخی مسائل فنی نیاز نظامی داشته باشد، آنکارا مشکلی برای تأمین این نیازها نخواهد داشت.
فیدان همچنین تأکید کرده است که ترکیه نمیخواهد عربستان وارد جنگ آمریکا و ایران شود و گفته است آنکارا پیشنهادهایی را برای پایان درگیریها به طرفهای مختلف منتقل کرده است.
وزیر خارجه ترکیه در عین حال گفته است توافق مکه قرار نیست جایگزین ائتلافهای موجود شود و امکان گسترش آن نیز وجود دارد.
آیا ترکیه و پاکستان وارد جنگ یمن میشوند؟
با وجود این مواضع، تاکنون اعلام رسمی درباره اعزام نیروهای ترکیه یا پاکستان به یمن یا ورود مستقیم آنها به جنگ علیه نیروهای انصارالله منتشر نشده است.
به روایت الجزیره؛ متن علنی توافق، اصل دفاع جمعی را مشخص کرده و میگوید حمله مسلحانه به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی میشود، اما جزئیات مربوط به نوع واکنش نظامی، سطح مداخله، اعزام نیرو یا قواعد درگیری بهصورت عمومی تشریح نشده است. به همین دلیل، حمایت از عربستان میتواند در سطوح مختلفی از جمله پشتیبانی فنی، دفاع هوایی، تجهیزات، همکاری اطلاعاتی یا دیگر اشکال همکاری نظامی انجام شود و لزوماً به معنای ورود مستقیم نیروهای دو کشور به خاک یمن نیست.
در همین حال، حملات اخیر باعث شده بحث درباره فعالشدن عملی پیمان مکه از سطح اظهارنظرهای سیاسی فراتر رود و به بررسی سازوکارهای نظامی آن برسد.
با اینحال با توجه به مواضع پاکستان و ترکیه هنوز به طور مشخص دو کشور اعلام نکردهاند که چه نوع کمکی در این جنگ خواهند کرد و همچنان اجرای آن تنها در نشستهای سه جانبه این سه کشور بررسی شده است.
سه کشور پیش از نشست نیویورک نیز گامهایی برای تبدیل توافق مکه به یک سازوکار سازمانیافته برداشته بودند.
وزیران خارجه، وزیران دفاع و فرماندهان نیروهای دفاعی و رؤسای ستادهای ارتش سه کشور ۳۱ اوت در استانبول در قالب «کمیته سیاسی و دفاعی راهبردی» که بر اساس توافق مکه تشکیل شده است، گرد هم آمدند.
در آن نشست، سه کشور بر تقویت همکاری دفاعی و افزایش انسجام نیروهای مسلح خود تأکید کردند و تصمیم گرفتند دبیرخانهای برای توافق مکه در عربستان ایجاد شود. بر اساس توافق سه کشور، نخستین دبیرکل این دبیرخانه از پاکستان و برای یک دوره سهساله خواهد بود.
همچنین قرار شد همکاریها در حوزه صنایع دفاعی، توسعه فناوریهای مشترک و تولید مشترک تجهیزات نظامی گسترش پیدا کند و همکاریهای دفاعی سه کشور از طریق سازوکارهای مشترک نهادینه شود.
به این ترتیب، نشست نیویورک در شرایطی برگزار شده که سه کشور از مرحله امضای توافق عبور کرده و در حال ایجاد دبیرخانه، کمیتهها، کارگروهها و سازوکارهای نظامی و سیاسی برای اجرای آن هستند. اکنون نیز بحث برگزاری نشست اضطراری رؤسای ستادهای ارتش سه کشور، مهمترین نشانه از ورود این توافق به مرحلهای عملیاتیتر است.
در همین چارچوب، حملات نیروهای انصارالله به عربستان به یکی از مهمترین آزمونهای اولیه این توافق تبدیل شده است.
رویترز گزارش داده است که حملات اخیر علاوه بر اهداف نظامی، شهرها، زیرساختهای انرژی و مسیرهای کشتیرانی عربستان را نیز تحت تأثیر قرار داده و در شرایطی رخ داده که جنگ منطقهای گستردهتر، جریان انرژی و کشتیرانی در منطقه را با اختلال مواجه کرده است.
در تازهترین تحولات نیز سه کشور اعلام کردهاند که نشست اضطراری رؤسای ستادهای ارتش آنها برای بررسی راههای حمایت از عربستان در چارچوب توافق مکه در حال برنامهریزی است؛ با این حال، زمان برگزاری این نشست و شکل دقیق حمایت احتمالی هنوز اعلام نشده است.
315
