آرمان زارعی _ در ماههای اخیر، مجموعهای از تحلیلها از سوی اقتصاددانان و فعالان اقتصادی نشان میدهد که موضوع «تابآوری اقتصاد ایران» در شرایط تنشهای سیاسی و منطقهای به یکی از محورهای اصلی بحث تبدیل شده است.
گروهی از کارشناسان با اشاره به تجربههای اخیر، معتقدند که اقتصاد ایران در برابر شوکهای ناشی از جنگ و فشارهای خارجی توانسته ثبات نسبی خود را حفظ کند و حتی در مقاطعی، زنجیره تأمین کالا و بازار داخلی بدون اختلال جدی به فعالیت ادامه داده است. در این میان، نقش سیاستهای حمایتی دولت، ذخایر استراتژیک و همچنین رفتار منطقی مردم در جلوگیری از بحرانهای مصرفی مورد تأکید قرار گرفته است.
در مقابل، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که تداوم فشارهای اقتصادی، تورم و محدودیتهای تجاری میتواند در بلندمدت آسیبزا باشد و نیاز به اصلاحات ساختاری و مدیریت دقیقتر اقتصاد جنگی را ضروری میکند. همچنین در سطح بینالمللی، تحولات بازار انرژی و نوسانات قیمت نفت بهعنوان متغیری تعیینکننده بر اقتصاد ایران و جهان مطرح شده است.
تابآوری اقتصاد ایران در جنگ؛ از آرامش بازار تا موفقیت کالابرگ
وحید شقاقی شهری، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس، معتقد است جنگهای اخیر نشان داد اقتصاد ایران از تابآوری بالایی برخوردار است.
او با اشاره به مشاهدات میدانی خود در تهران و چندین استان گفت حتی در شهرهای کوچک که در دوران جنگ با افزایش جمعیت ناشی از سفر ساکنان کلانشهرها مواجه بودند، زنجیره توزیع کالا بدون اختلال ادامه داشت و کمبودی در بازار مشاهده نشد.
به گفته وی، برنامهریزی دولت، تامین مناسب کالاهای اساسی و ذخایر استراتژیک نقش مهمی در حفظ آرامش بازار داشت.
شقاقی همچنین اجرای کالابرگ را سیاستی موثر دانست که ضمن کمک به دهکهای کمدرآمد، موجب تامین آسان اقلام ضروری و جلوگیری از شکلگیری صفهای خرید شد.
او رفتار مردم را نیز عقلانی توصیف کرد و گفت برخلاف انتظار، هجوم به فروشگاهها و خریدهای هیجانی گسترده رخ نداد.
وی تاکید کرد دولت باید از این اعتماد عمومی محافظت کند. شقاقی همچنین بارندگیهای مناسب امسال را عاملی مثبت برای بهبود تامین غذا در کشور دانست.
فشار اقتصادی بهجای جنگ مستقیم؛ آمریکا در پی شوک ارزی در ایران
مرتضی فرزانه معتقد است آمریکا پس از ناکامی در دستیابی به اهداف خود از طریق حمله مستقیم، راهبرد فشار اقتصادی را در پیش گرفته و امیدوار است با تشدید مشکلات معیشتی و ایجاد شوک ارزی، زمینه ناآرامیهای داخلی را فراهم کند.
او با اشاره به افزایش شدید قیمت کالاها و خدمات، هشدار داد که همزمانی این فشارها با محدودیتهای تجاری و دریایی میتواند مشکلات اقتصادی را تشدید کند.
به گفته وی، اقتصاد ایران هنوز متناسب با شرایط جنگی سازماندهی نشده و دولت برخلاف تجربه کشورهای درگیر جنگ، از مداخله موثر برای کنترل قیمتها و مدیریت بازار خودداری کرده است.
فرزانه تاکید کرد مشکل اصلی نبود اراده برای مدیریت اقتصاد جنگی است، نه کمبود تجربه یا راهکار. او با اشاره به تجربه جنگ هشتساله، آن را نمونهای از مدیریت موفق اقتصادی در شرایط بحرانی دانست.
این تحلیلگر اقتصاد سیاسی افزایش تابآوری اقتصادی را شرط موفقیت در برابر فشارهای خارجی عنوان کرد و خواستار جلوگیری از مالیسازی اقتصاد، مهار فعالیت بانکهای خصوصی، توقف تولیدزدایی، تثبیت قیمت کالاهای اساسی و تخصیص ارز فقط به نیازهای ضروری مردم و تولید شد.
بحران انرژی در راه است؛ از جهش نفت تا فشار بر اقتصاد جهانی
محمدحسین معماریان معتقد است تداوم تنشها و محدودیت در صادرات نفت، بازار جهانی انرژی را با کمبود و افزایش قیمت مواجه کرده و هرچه این وضعیت ادامه یابد، فشار بیشتری بر اقتصاد آمریکا و متحدانش وارد خواهد شد.
او میگوید در ماههای اخیر برای جبران کمبود عرضه، از ذخایر تجاری و استراتژیک نفت استفاده شده اما این منابع محدود هستند و در صورت تداوم شرایط، بازار انرژی تا پاییز با بحران جدی روبهرو میشود.
به باور وی، ازسرگیری جنگ یا حمله به زیرساختهای نفتی میتواند جهش تازهای در قیمت نفت ایجاد کرده و بحران را تسریع کند.
معماریان تاکید دارد هرگونه اختلال در بازار نفت، از جمله بسته شدن مسیرهای مهم کشتیرانی، تابآوری اقتصادی آمریکا، اروپا و کشورهای آسیایی را کاهش میدهد.
او کلید افزایش تابآوری ایران را رشد درآمدهای ارزی، افزایش صادرات نفت، دور زدن محدودیتهای تجاری، تامین خطوط اعتباری خارجی و تسهیل واردات کالاهای اساسی و مواد مورد نیاز تولید میداند.
به گفته وی، افزایش قیمت انرژی از هماکنون آثار تورمی خود را در اقتصادهای بزرگ جهان نشان داده است.
تابآوری ایران زیر سایه تورم؛ راه نجات در تولیدگرایی و اصلاح ساختار
مرتضی عزتی معتقد است اقتصاد ایران با وجود فشار تورم، نااطمینانیهای سیاسی و تبعات جنگ، همچنان از ظرفیتهایی برای تابآوری برخوردار است.
او هویت ملی، همبستگی اجتماعی، روابط خانوادگی، تنوع منابع طبیعی، توان تأمین بخش مهمی از نیازهای کشور در داخل و ارتباط با کشورهای همسایه را از مهمترین عوامل مقاومت اقتصاد ایران میداند.
با این حال، وی هشدار میدهد که ادامه تورم، ضعف تولید و کاهش قدرت خرید میتواند به گسترش فقر منجر شود.
عزتی یکی از مشکلات اصلی دو دهه اخیر را حرکت به سمت مصرفگرایی دانسته و بر ضرورت بازگشت به تولیدگرایی، حذف مقررات زائد، اصلاح ساختارهای اداری و تسهیل فعالیت تولیدکنندگان تأکید میکند.
به گفته او، جهش نرخ ارز از عوامل اصلی تورم سالهای اخیر بوده است. این اقتصاددان معتقد است یارانهها، کالابرگ و افزایش حقوقها تنها بهطور موقت بخشی از فشار بر اقشار کمدرآمد را کاهش میدهند و راهحل پایدار، تقویت تولید، رشد اقتصادی، کاهش تنشها و اجرای اصلاحات ساختاری در اقتصاد کشور است.
بازار نفت در آستانه انفجار قیمتی؛ جنگ خاورمیانه تهدیدی برای اقتصاد جهان
حمید حسینی، عضو اتاق بازرگانی، معتقد است بازار جهانی انرژی در صورت تداوم یا ازسرگیری جنگ در خاورمیانه با نوسانات شدید و جهشهای قیمتی مواجه خواهد شد.
او با اشاره به افزایش مقطعی قیمت نفت تا سطوح بالای ۱۲۰ دلار و حتی معاملات فیزیکی بالاتر، تأکید میکند که صرف شایعه جنگ نیز میتواند بازار را دچار شوک کند و در صورت آغاز دوباره درگیری، بحران انرژی تشدید خواهد شد.
به گفته او، هر ۱۰ دلار افزایش قیمت انرژی حدود ۰.۲ درصد از رشد اقتصادی جهان را کاهش میدهد و این روند میتواند اقتصاد جهانی را به سمت رکود سوق دهد.
حسینی وضعیت فعلی را یک بازی فرسایشی میان ایران و آمریکا توصیف میکند و معتقد است ایران به دلیل مرزهای زمینی و دسترسی به کالاهای اساسی تابآوری بالاتری دارد، در حالی که متحدان آمریکا در برابر افزایش قیمت انرژی آسیبپذیرتر هستند.
او همچنین بر نقش چین، روسیه و برخی بازیگران دیگر در تغییر معادلات بازار انرژی تأکید کرده و میگوید چین با استفاده از ذخایر استراتژیک و موضعگیری سیاسی فعالتر، در تلاش برای مدیریت آثار بحران است.
از نگاه او، در این شرایط چین میتواند نقش مهمی در میانجیگری و کاهش تنشها ایفا کند.
۲۲۳۲۲۴
