نوشت‌افزار ایرانی؛ صنعتی کوچک با آرزوهای بزرگ

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری برگزیده های ایران، صنعت نوشت‌افزار ایران در یک دهه گذشته تلاش کرده است با تغییر رویکرد در نحوه فعالیت و تمرکز بر توانایی‌ها و ظرفیت‌های پنهان، از حالت سنتی تغییر کند و مسیر جدیدی را برای ادامه حیات خود برگزیند؛ تلاشی که سبب شد سهم نوشت‌افزار ایرانی را از بازار داخل از ۲۰ درصد به بیش از ۶۰ درصد افزایش دهد و طبق نظرسنجی‌های صورت‌گرفته، توانسته است رضایت بیش از ۸۰ درصد از خانواده‌های ایرانی را نیز جلب کند. 

خداحافظی با اجناس خارجی

اما رسیدن به این موقعیت برای صنعتی که رهبر معظم انقلاب اسلامی آن را «افتخارآفرین» توصیف کردند، ساده و آسان نبوده است. این صنعت در یک دهه گذشته کار خود را با دو برند فعال در دهه ۹۰ آغاز کرد؛ شروعی که حتی مسئولان هم چندان افق روشنی برای آن متصور نبودند، این حرکت در حالی آغاز شد که ۸۰ درصد بازار ایران را کالاهای چینی و هندی تأمین می‌کردند و ۹۸ درصد از اقلام مختلف نوشت‌افزار با طرح‌های غربی و گاه معارض با فرهنگ بومی توزیع می‌شد، در این میان، برخی موانع نیز بر چالش‌های فعالان این صنعت می‌افزود؛ موانعی مانند شیوع کرونا که عملاً منجر به تعطیلی مدارس و کاهش بی‌سابقه مصرف نوشت‌افزار در ایران و جهان شد. به‌گفته محمد یقینی، مدیرعامل وقت مجمع ایران‌نوشت؛ در این مدت برخی از اقلام مانند دفتر مشق، تا بیش از ۸۰ درصد کاهش تولید داشته است، با این حال، این صنعت توانسته است با برنامه‌ریزی و عزم راسخ، از پس فرازوفرودها برآید و حالا در موقعیتی قرار گیرد که به صادرات محصولات خود بیندیشد؛ آرزویی که هرچند شیرین است، اما موانع آن بسیار است و رقبای قدرتمندی دارد.

رؤیای شیرین با رقبای بزرگ

براساس آمار صادرات منتشرشده ارزش صادرات انواع خودکار، خودنویس، روان‌نویس، ماژیک و اجزا و قطعات مربوطه در جهان حدود ۶/۱۷ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۱ بوده است، کشورهای چین، ژاپن و آلمان بیشترین سهم صادرات را به خود اختصاص داده‌اند و ایران میان ۲۰۲ کشور در رتبه ۶۶ صادرات قرار دارد.

با توجه به آمار منتشرشده، ارزش واردات انواع خودکار، خودنویس، ماژیک، روان‌نویس و اجزا و قطعات مربوطه در سال ۲۰۲۱ ۵/۶ میلیارد یورو بوده است که به‌ترتیب کشورهای آمریکا، فرانسه، آلمان و چین سهم عمده واردات را به خود اختصاص داده‌اند. ایران میان ۲۲۵ کشور رتبه ۸۴ را در واردات دارد. با توجه به قرار گرفتن انواع خودکار و ماژیک در گروه کالایی ۲۷، بخش عمده واردات مربوط به اجزا و قطعات همچون نوک ساچمه‌ای خودکار، فیلتر ماژیک و غیره است.

ارزش صادرات انواع مداد و مغز مداد در جهان حدود ۱/۵ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۱ بوده است که کشورهای چین، آلمان و برزیل بیشترین سهم صادرات را به خود اختصاص داده‌اند و ایران میان ۱۶۹ کشور در رتبه ۶۸ صادرات قرار دارد، همچنین ارزش واردات انواع مداد و مغز مداد در سال ۲۰۲۱ به ۱/۴ میلیارد یورو رسیده و کشورهای آمریکا، آلمان و فرانسه سهم عمده واردات را به خود اختصاص داده‌اند، ایران میان ۲۲۰ کشور رتبه ۱۰۰ را در واردات دارد که با توجه به قرار گرفتن انواع مداد و مدادرنگی در گروه کالایی ۴، بخش عمده واردات مربوط به نوک مداد است، همچنین میزان واردات کشورهای هم‌جوار و منطقه در سال ۲۰۲۱ حدود ۷۱ میلیون یورو بوده که با توجه به مشترکات فرهنگی و مذهبی نشان‌دهنده ضرورت برنامه‌ریزی به‌منظور افزایش سهم بازار قابل دسترس است. طبق محاسبات، بیشترین نسبت تراز تجاری (صادرات / واردات) مداد، مداد رنگی، مداد شمعی، مغز مداد متعلق به کشور ژاپن با عدد ۱۸/۳۴ است، ایران با نسبت ۰/۰۹ در رتبه بیست و دوم رتبه‌بندی مذکور قرار دارد.

۳ مؤلفه طلایی برای موفقیت نوشت‌افزار ایرانی

توان داخلی، عزم تولیدکنندگان و استقبال خانواده‌ها سه مؤلفه اصلی در موفقیت این صنعت طی یک دهه گذشته بوده است. نوشت‌افزار از جمله صنایعی رو به رشد در دسته‌های صنایع خلاق در جهان است که می‌توان با وجود قابلیت‌های آن در کشور، به توسعه آن بیشتر اندیشید و زمینه را برای اشتغال‌زایی و جلوگیری از خروج ارز از کشور از این طریق فراهم کرد.

بنا بر گزارش‌ها، گردش مالی صنعت نوشت‌افزار در سال ۲۰۲۱ میلادی؛ ۲۱.۶ میلیارد یورو بوده است که این میزان در سال ۲۰۲۳ به ۲۲.۵ میلیارد یورو رسید و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۳۰ میلادی این میزان به ۳۲.۳ میلیارد یورو برسد. با توجه به افزایش نرخ جمعیت در خاورمیانه و آفریقا، بازارهای این کشورها عموماً از جمله بازارهای پرتقاضا برای صنایع خلاق از جمله نوشت‌افزار به‌شمار می‌آیند، اما رسیدن به بازارهای منطقه‌ای برای تولیدکننده ایرانی چندان ساده نیست، تولیدکنندگان برای پیمودن این مسیر چند چالش مهم پیشِ‌روی خود دارند که نخستین آن، طراحی کاراکتر برای عرضه محصولات متناسب با ذائقه مخاطب منطقه‌ای است.

جنگ نابرابر با «لبوبو»

با توجه به اینکه مشترکات فرهنگی میان ایران با کشورهای همسایه به‌جهت اشتراک زبانی، دینی، تاریخی و فرهنگی بسیار است، بازار منطقه می‌تواند یکی از مهمترین بازارهای هدف تولیدکنندگان باشد، با این حال، تولیدکنندگان برای عرضه محصولات خود، با رقبای بزرگی مانند چین مواجه هستند که تنها یک کاراکتر آن (لبوبو) در سال جاری میلادی با استقبال بی‌سابقه مواجه شده است. طبق گزارش‌های شرکت پاپ مارت (شرکت تولیدکننده لبوبو)؛ ۸۸.1درصد درآمد پاپ مارت معادل ۱,۷۱۲,۰۰۰,۰۰۰ دلار متعلق به فروش این شخصیت‌های عروسکی بوده است. لبوبو یا لابوبو که به‌عنوان سری «شخصیت هیولا» شناخته می‌شود، با ۶۷۴ میلیون دلار توانسته است مقام پرفروش‌ترین شخصیت و محصول عروسکی پاپ مارت را کسب کند.

نوسانات ارز و گره‌های تولید

دومین چالش، نوسانات ارز و تخصیص آن به تولیدکنندگان است که برنامه‌ریزی برای تولید و قیمت‌گذاری را سخت می‌کند. به‌گفته محمودرضا صنعتکار، رئیس هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان نوشت‌افزار، این امر که چالش‌هایی برای همه تولیدکنندگان ایجاد کرده، در چند ماه گذشته منجر به کاهش سطح تولید برخی از تولیدکنندگان و واردات محصولات مورد نیاز آنها شده است، افزون بر این، قطعی برق در تولیدی‌ها نیز بر گره کار افزوده است، اگر قرار باشد به صادرات فکر کنیم، باید این موانع برطرف شود تا محصول موردنظر در زمان مقرر با مشتری خارجی، به دست او برسد.

تجمیع پوشاک با نوشت‌افزار؟!

نبود برنامه مشخص برای حضور در بازارهای منطقه‌ای، دیگر چالش این صنعت برای رسیدن به رؤیاهای خود است. علی‌رغم تأکیدات تولیدکنندگان و فعالان این بازار برای گشوده شدن درهای صادرات به‌منظور تقویت بنیه تولید، هنوز برنامه مشخصی در سیاستگذاری‌های دولت برای رفع موانع این بخش به چشم نمی‌خورد. حمایت‌های مقطعی، بی‌اطلاعی و یا کم‌اطلاعی برخی از مسئولان از اهمیت اقتصادی و فرهنگی این صنعت و کوچک شمردن آن در قیاس با دیگر شاخه‌های صنعت سبب شده است تمرکز بر این بخش کمتر از دیگر صنایع باشد و گاه تصمیماتی گرفته شود که سؤالات جدی به‌همراه دارد، مانند ادغام صنعت نوشت‌افزار با منسوجات و پوشاک در وزارت صمت.

پاشنه آشیل تولیدات ایرانی

فقدان شبکه توزیع قوی؛ چالش دیگر این صنعت در داخل و خارج از کشور است، در حالی که تولیدکنندگان توانسته‌اند سهم خود از بازار داخل را ارتقا دهند، اما شبکه توزیع مناسبی برای عرضه این محصولات در سراسر کشور وجود ندارد. عدم شناخت مصرف‌کننده از برندهای فعال در این عرصه نیز از دیگر مشکلات بازار نوشت‌افزار به‌شمار می‌آید و مسئله برندسازی را پررنگ‌تر می‌کند.

/+