به گزارش برگزیده، خیلی از افراد به شببیداری و دیر خوابیدن عادت دارند. با این که صبحها ناچارند زود از خواب بیدار شوند؛ چون دانشآموزند، دانشجو هستند یا سر کار میروند. بعضیها هم این کمخوابی را با خوابیدن تا دیروقت جبران میکنند. اما متخصصان هشدار میدهند که خواب کم، بینظم و بیکیفیت فقط باعث خستگی و افت تمرکز نمیشود، بلکه میتواند زمینهساز بروز بیماریهای جدی شود که یکی از مهمترین آنها دیابت نوع ۲ است. اما خواب چه ارتباطی با ابتلا به دیابت دارد و کمخوابی چطور میتواند بدن را به سمت این بیماری ببرد؟
کم خوابیدن واقعا باعث ابتلا به دیابت میشود؟
دکتر علیرضا استقامتی، فوقتخصص غدد و متابولیسم، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس بخش غدد بیمارستان امام خمینی تهران در این باره به همشهریآنلاین میگوید: «ابتلا به دیابت تکفاکتور نیست و عوامل متعددی در ابتلا به آن نقش دارند، اما از نظر علمی ثابت شده که هم کیفیت خواب و هم کمیت خواب و هم زمان خوابیدن و بیدار شدن میتواند روی بهداشت و سلامت فرد اثر بگذارد؛ به نحوی که از یک طرف میتواند مانع بروز بسیاری از بیماریها شود و از طرف دیگر، میتواند منجر به بروز خیلی از بیماریها از جمله دیابت شود.»
به گفته دکتر استقامتی، «افرادی که کمیت و کیفیت خواب مناسبی ندارند، به دلیل افزایش مقاومت بدن نسبت به انسولین و کاهش حساسیت سلولها به این هورمون، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند. این موضوع از نظر علمی و به طور قطعی ثابت شده است.»
ابتلا در در کوتاهمدت اتفاق نمیافتد
رئیس بخش غدد بیمارستان امام خمینی تهران تاکید میکند که «ما در ۲۴ ساعت به حداقل ۶ تا ۷ ساعت خواب نیاز داریم و اگر کسی این میزان خواب را نداشته باشد، مستعد ابتلا به خیلی از بیماریها ازجمله دیابت میشود. از طرفی زمان خواب و زمان بیداری هم در ابتلا یا عدم ابتلا تأثیر دارد. یعنی کسانی که زودتر میخوابند و زودتر از خواب بیدار میشوند، کمتر از کسانی که دیر میخوابند و دیر هم بیدار میشوند، مستعد ابتلا به این بیماری هستند. ما مراجعین زیادی داریم که میگویند هم دیر میخوابند و هم دیر بیدار میشوند. این خیلی بد است و یکی از فاکتورهای خطر ابتلا به دیابت است. بنابراین هم زمان خواب و بیداری مهم است و هم کیفیت خواب. این مولفه هم باعث ایجاد دیابت میشود و هم کنترل دیابت را به هم میزند.»
استقامتی اضافه میکند: «البته تاثیر خواب بر ابتلا به دیابت در کوتاهمدت اتفاق نمیافتد. یعنی اینطور نیست که کسی دو ماه دیر بخوابد یا کیفیت خواب پایینی داشته باشد و بلافاصله هم دیابت بگیرد. این موضوع زمانبر است. چون مقاومت به انسولین و کاهش ترشح انسولین به تدریج رخ میدهد و زمانبر است. به عبارت بهتر، اختلال خواب اگر ادامهدار و مزمن باشد، میتواند منجر به بروز دیابت نوع ۲ شود.»
این فوق تخصص غدد به نکته مهمتری اشاره میکند و میگوید: «معمولاً یکی از مواردی که روی کیفیت خواب اثر میگذارد، استرس است. خود استرس هم میتواند زمینه را برای ابتلا به دیابت فراهم کند.»
کمخوابی چطور باعث میشود دیابت بگیریم؟
اما کمخوابی یا موردی مثل استرس چطور و چرا باعث ابتلا به دیابت نوع ۲ میشود؟ دکتر استقامتی در این باره توضیح سادهای میدهد: «برای این که فردی مبتلا به دیابت شود، لوزالمعدهاش نباید خوب کار کند. کار لوزالمعده این است که انسولین بسازد و اگر نتواند به اندازه کافی انسولین تولید کند، قند خون بالا میرود. این وضعیتی است که به آن میگوییم «مقاومت به انسولین.»
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه میدهد: اختلال در خواب (شامل کمخوابی، همیشه دیر خوابیدن، دیر بیدار شدن، خواب سطحی و …) باعث مقاومت بدن به انسولین میشود. یعنی بدن نسبت به اثر انسولین مقاوم میشود. لوزالمعده باید مرتب کار کند تا بتواند بر این مقاومت غلبه کند. حالا لوزالمعدهای که باید مرتب کار کند، به تدریج به علت کار بیش از حد خسته میشود و ذخیرهاش تمام میشود. وقتی ذخیرهاش تمام شد، دیگر به اندازه کافی نمیتواند انسولین بسازد. به زبان سادهتر، خواب ناکافی و خواب نامناسب، یک حالت مقاومت به انسولین ایجاد میکند که این مقاومت به انسولین، لوزالمعده را که باید مرتب انسولین تولید کند، خسته میکند و درنتیجه لوزالمعده نمیتواند انسولین کافی بسازد و قند خون بالا میرود.»
دیابت هم باعث بیخوابی میشود
این فوقتخصص غدد و متابولیسم در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا دیابت هم ممکن است باعث اختلال در خواب شود، توضیح می دهد: «بله، رابطه دیابت نوع ۲ و اختلال خواب دوطرفه است؛ یعنی هم کمخوابی میتواند خطر دیابت را بالا ببرد، هم خود دیابت میتواند خواب را به هم بزند.»
به گفته استقامتی، «دیابت نوع ۲ میتواند از مسیرهای مختلفی باعث اختلال خواب شود. از یک طرف این بیماری با افزایش خطر افسردگی، اضطراب و پدیده ای به نام دیسترس دیابت همراه است که همگی میتوانند کیفیت خواب را کاهش دهند. از طرف دیگر، نوسانات قند خون، تکرر ادرار شبانه، دردهای عصبی و افت قند خون در خواب هم از عوامل فیزیولوژیکی هستند که مستقیماً باعث بدخوابی و بیدار شدنهای مکرر در بیماران دیابتی میشوند. البته بیشتر این مشکلات با درمانهای دارویی مناسب و در صورت لزوم، مداخلات روانپزشکی و روانشناسی قابل کنترل هستند.»
۴۷۲۳۶
