به گزارش برگزیده، آیا اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) هنوز وجود خارجی دارد یا خیر؟ نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در جریان نشست اخیر هیئت دولت و در جمع خبرنگاران، این پرسش را موضوعی اساسی دانست که صحت و سقم آن نیاز به بررسی و راستیآزمایی دقیق دارد.
به نوشته تسنیم وی با ابراز نگرانی شدید از چالشها و موانع ایجادشده برای صادرات کالاهای ارمنستان به کشورهای عضو این اتحادیه تاکید کرد که اگر مشخص شود در این بلوک اقتصادی، مشکلات حلناشدنی در مسیر حرکت آزاد کالا، نیروی کار و سرمایه وجود دارد، عملاً میتوان گفت که این اتحادیه دیگر وجود خارجی ندارد.
این اظهارات پاشینیان یادآور موضعگیری تند او در سال ۲۰۲۲ در قبال سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) است؛ زمانی که در پی ورود نیروهای جمهوری آذربایجان به قرهباغ و منفعل ماندن این ائتلاف نظامی، ایروان عضویت خود را در آن به حالت تعلیق درآورد.
با این حال، نخستوزیر ارمنستان در خصوص اتحادیه اقتصادی اوراسیا خاطرنشان کرد که ایروان تنشهای اخیر را یک «سوءتفاهم» میداند و معتقد است که این وضعیت هنوز برگشت ناپذیر نشده است.
وی تصریح کرد که ارمنستان فعلاً قصدی برای خروج از این اتحادیه اقتصادی ندارد و دولت تمام تلاش خود را برای حل و فصل مشکلات پیشآمده به کار بسته است.
به گفته وی، وضعیت فعلی ارمنستان نباید تنها دغدغه ایروان باشد، بلکه باید مایه نگرانی سایر اعضای اوراسیا نیز بشود.
ابهام در بقای اتحادیه اقتصادی اوراسیا
پاشینیان با لحنی هشدارآمیز خطاب به دیگر اعضای این بلوک اقتصادی گفت: «شک نداشته باشید که سایر کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز از تجربه امروز ارمنستان نگران هستند؛ چرا که همه آنها به خوبی درک میکنند که ممکن است روزی همین رفتار و محدودیتها در قبال آنها نیز اعمال شود. اگر ما نتوانیم این چالشها را به سرعت مدیریت و حلوفصل کنیم، فروپاشی و نابودی اتحادیه اقتصادی اوراسیا امری اجتنابناپذیر خواهد بود.»
نخستوزیر ارمنستان اعلام کرد که قصد دارد این مسائل چالشبرانگیز را به زودی در چارچوب ساختارهای اتحادیه اوراسیا مطرح کند. اگرچه وی تاریخ دقیقی برای این گفتگوها مشخص نکرد، اما گزارشها حاکی از آن است که در اوایل ماه اوت آینده، نشست کمیسیون بیندولتی اوراسیا در قرقیزستان برگزار خواهد شد و پاشینیان پیش از این از مشارکت خود در این نشست خبر داده بود.
پاشینیان علاوه بر بحران صادرات، به بیانیهای که در غیاب او در نشست قبلی سران تصویب شده بود اشاره کرد و گفت، این موضوع باید به طور جدی مورد بحث قرار گیرد: «ما باید درک کنیم که این تصمیمات در عمل چه معنایی دارند. آیا هر کشوری در اتحادیه اوراسیا میتواند در قبال کشور دیگر چنین تصمیماتی اتخاذ کند؟ ارزیابی من این است که اگر پاسخ به این پرسش مثبت باشد، این اتحادیه عملاً انحلال خود را اعلام کرده است.»
شایان ذکر است که پاشینیان در اواخر ماه مه گذشته از حضور در اجلاس سران اوراسیا که بیانیهای مرتبط با ارمنستان در آن تصویب شد، خودداری کرده و دلیل آن را اوج رقابتهای انتخاباتی در کشورش خوانده بود. در آن مقطع، مهر گریگوریان، معاون نخستوزیر، به نمایندگی از ایروان در اجلاس شرکت داشت.
سایه اختلافات سیاسی بر روابط تجاری ایروان و مسکو
در پایان آن نشست، رئیسجمهور روسیه و رهبران سه کشور دیگر عضو اوراسیا با صدور بیانیهای مشترک، از ارمنستان خواستند تا برای تعیین تکلیف ماندن در اوراسیا یا پیوستن به اتحادیه اروپا، همهپرسی برگزار کند.
آنها همچنین هشدار دادند که در نشست بعدی سران در دسامبر آینده، مسئله عضویت ارمنستان روی میز بررسی قرار خواهد گرفت. مقامات ایروان در واکنش به این اولتیماتوم اعلام کردند که هنوز زمان مناسب برای برگزاری چنین همهپرسی فرا نرسیده است.
پاشینیان در طول مبارزات انتخاباتی خود اعلام کرده بود که پس از پیروزی مجدد، به مسکو سفر خواهد کرد تا با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه دیدار کند. با این حال، کاخ کرملین اعلام کرده است که هیچ توافق مشخص و قطعی برای این دیدار وجود ندارد.
نکته قابل تامل این است که پوتین هنوز پیروزی پاشینیان در انتخابات پارلمانی را تبریک نگفته است. در عوض، در بازه زمانی کوتاهی، روسیه واردات محصولات عمده کشاورزی و غذایی ارمنستان از جمله گل، میوه، سبزیجات، آب معدنی معروف «جرموک» و نوشیدنیهای ارمنی را به بهانه عدم تطابق با استانداردهای بهداشتی یکی پس از دیگری ممنوع کرد؛ اقدامی که از سوی کارشناسان به عنوان ابزار فشار سیاسی مسکو تعبیر میشود.
بنبست صادرات به اروپا و واقعیتهای اقتصادی ارمنستان
نیکول پاشینیان در نشست هیئت دولت ابراز امیدواری کرد که بحران کنونی بتواند به عنوان یک محرک، دولت و بخش خصوصی را به سمت تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و ارتقای کیفیت محصولات سوق دهد.
وی با انتقاد از وضعیت داخلی گفت: «ما پیش از این نیز در اوراسیا با پرونده محصولات لبنی دچار مشکل شده بودیم. همه میدانیم که آن مشکلات ساختاری و واقعی بودند، اما هر زمان که خواستیم اقدامی برای حل آن انجام دهیم، عدهای اعتراض کردند که دولت در مسیر کسبوکارها مانعتراشی میکند. این رویکردها دیگر قابل قبول نیست و باید در مدیریت کیفیت جدی باشیم.»
در همین راستا، دولت ارمنستان برنامههای حمایتی جدیدی از جمله تمدید یکساله تسهیلات ترجیحی برای توسعه باغهای مدرن تصویب کرده است. پس از اعمال محدودیتهای سختگیرانه روسیه، ایروان سوبسیدهایی را برای صادرکنندگانی که به سمت بازارهای اروپایی حرکت کنند در نظر گرفته است. با این حال، اعضای دولت کاهش قیمت برخی کالاها مانند گل و گوجهفرنگی در بازار داخلی را نشانهای از دپو شدن کالاها و کاهش صادرات میدانند، هرچند قیمت سایر اقلام تغییری نکرده است.
از سوی دیگر، سورن پارسیان، کارشناس و تحلیلگر مسائل اقتصادی ارمنستان، با به چالش کشیدن ادعاهای دولت معتقد است که ورود کشاورزان ارمنی به بازارهای اروپایی در کوتاهمدت تقریباً غیرممکن است.
وی تاکید کرد: «علاوه بر نبود شبکه ارتباطی، چالشهای لجستیکی و موانع زبانی، ارمنستان فاقد مجوزهای لازم برای ورود به بازار اتحادیه اروپا است. واقعیت تلخ این است که هیچ آزمایشگاه مرجعی در ارمنستان وجود ندارد که نتایج و گواهیهای استاندارد آن مورد تایید اتحادیه اروپا باشد.»
پارسیان هشدار داد که اگر این زیرساختها به سرعت فراهم نشود، اقتصاد ارمنستان ضربه سهمگینی را متحمل خواهد شد.
این اقتصاددان به تناقض آشکار میان شعارهای دولت و واقعیتهای آماری اشاره کرد و گفت: «با وجود اینکه دولت پاشینیان سالهاست از استراتژی تنوعبخشی به اقتصاد سخن میگوید، اما آمارهای رسمی نشان میدهند که ساختار صادراتی ارمنستان پس از سال ۲۰۱۸ بیش از گذشته به روسیه وابسته شده است. در سال ۲۰۱۸، سهم اتحادیه اروپا از کل صادرات ارمنستان ۲۸ درصد بود، اما این رقم در سال ۲۰۲۵ به حدود ۸ درصد سقوط کرده است. در مقابل، سهم کشورهای عضو اوراسیا از صادرات ارمنستان از ۲۵ درصد در سال ۲۰۱۸ به ۳۸ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است که نشاندهنده شکست برنامههای جدایی اقتصادی از مسکو است.»
۴۲/۴۲
