به گزارش خبرگزاری برگزیده فیلم «آدم برفی» هنگام ساخت و پخش چنان حاشیهساز شد که راهش را به خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی هم باز کرد. او در خاطرات خود نوشته است: «عصر، فیلمی به نام «آدمبرفی» آوردند که دیدم. حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ساخته و وزارت ارشاد، اکران آن را ممنوع کرده است. آقای [محمدعلی] زم، [رئیس حوزه هنری] و آقای اسلامی برای شنیدن نظر من آمده بودند. آیتالله خامنهای، فیلم را مفید و بدون ضرر دانستهاند. من هم آن را مفید دانستم. محور آن فعالیتهای ایرانیان در ترکیه و سفر به آمریکا است که بسیار خوب تنظیم شده و اشکال عمده ارشاد از این جهت است که مردی برای استفاده از ازدواج صوری با یک مرد آمریکایی برای گرفتن ویزا و اجازه اقامت، به صورت زن درمیآید.»
حمله به سینما و توقیف؛ این ماجرا از کجا آغاز شد؟
حمله به سینماها در همان زمان اکران، فضای پرتنش ایجاد کرد. در روایتهای مطرح از این واقعه، حتی گفته میشود در جریان آن اتفاقات، یک زن باردار دچار سقط جنین شد. در آن مقطع، عزتالله ضرغامی—معاون سینمایی وقت وزارت ارشاد—تصمیم به توقیف فیلم گرفت؛ تصمیمی که باعث شد «آدم برفی» از مسیر اکران دور بماند.
سال ۷۳؛ ساخته شدن «آدم برفی» در بحبوحه حساسیتها
فیلم «آدم برفی» در سال ۱۳۷۳ به کارگردانی داوود میرباقری و به تهیهکنندگی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ساخته شد. در همان سالها، اما بحثها و اعتراضها پیرامون فیلم شکل گرفت؛ اعتراضهایی که بهخصوص با محوریت پوشش زنانه در نقش یک شخصیت مرد شدت گرفت و در نهایت به توقیف انجامید. فیلم محصول حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی بود، آنهم در دورانی که محمدعلی زم مدیریت آن را برعهده داشت. ایده اصلی آن را داوود میرباقری برای زم تعریف کرده و او هم تمام قد از این ایده حمایت کرده بود. فیلمنامه بدون کوچکترین اصلاحیه در مدرسه کارگاهی حوزه هنری پذیرفته و برای گرفتن مجوز ساخت راهی وزارت ارشاد شد.
چرا بعداً پخش تلویزیونی مجاز شد؟
سالها بعد، در دوره اصلاحات، «آدم برفی» از توقیف خارج شد و در سینماها اکران شد. با تغییر فضای مدیریتی، روایتهای رسانهای میگویند ضرغامی که این بار در جایگاه رییس صداوسیما قرار گرفته بود، فیلم را در تلویزیون به نمایش گذاشت و حتی درباره آن بارها در رسانه ملی صحبت شد.
در آن سالها، یک پرسش کلیدی میان مخاطبان شکل گرفت:
چطور اکران سینمایی یک فیلم (که مخاطب محدودتری داشت) به عنوان مسئله مطرح میشود، اما نمایش چندباره همان اثر در رسانه ملی مجاز شمرده میشود؟
در ادامه نیز گفته شد ضرغامی در صفحه اینستاگرام خود نوشته است که اگر به گذشته برگردد، ترجیح میدهد طبق «توصیه رهبر انقلاب» در مورد فیلم «آدم برفی» عمل کند و مردم را از دیدن آن محروم نکند؛ او همچنین به نقش تصمیمهای مدیریتی و «اجتهاد رسانهای و هنری» در اصلاح مسیر اشاره کرده است.
از حاشیه تا اکران؛ فروکش کردن جنجالها
پس از رفع توقیف، «آدم برفی» با همان نسخه اصلی و بدون اصلاحیه خاص روی پرده رفت. گروههای معترض در زمان اکران هم واکنش نشان دادند و تجمعهایی شکل گرفت، اما با گذشت زمان سروصداها فروکش کرد؛ اتفاقی که در روایتها از آن بهعنوان نشانهای از اتمام تنشهای اولیه یاد میشود. در ادامه، فیلم بارها در تلویزیون پخش شد و نسخههای قانونی آن هم راهی بازار شد.
داوود میرباقری؛ توضیح درباره ایده و زبان نمایش
میرباقری در توضیح درباره «آدم برفی» تاکید کرده این فیلم بر پایه نمایش سنتی روحوضی طراحی شده و عناصری مانند جوانپوش، زنپوش و… در قالبی تازه به سینما منتقل شده است. او همچنین گفته ایده اولیه، با پیشنهاد برای بازی اکبر عبدی در نقشی با محور «تبدیل شدن مرد به زن» شکل گرفته و در ادامه با توجه به حساسیتهای زمانه، پرداخت نهایی تعدیل شده است.
او در عین حال از نگاه کلان فیلم به مهاجرت و مضمون پشت آن سخن گفته و یادآور شده که این اثر، دغدغهای مرتبط با آرمانها و تقابل با «استکبار» را در قالب طنز روایت میکند؛ اثری که به گفته خودش، در آن زمان «قابل درک» شدن را با تاخیر و حساسیتهای سیاسی از دست داد و تلف شد.
«قربانی زمان» یا فیلمی پیشرو؟
در مجموع، «آدم برفی» به نمونهای شناختهشده تبدیل شد از اینکه چگونه یک اثر سینمایی—حتی وقتی از سوی مقامات و کارشناسان، اثر «مفید» یا قابل دفاع تلقی شود—میتواند زیر فشار فضای اجتماعی و رسانهای، سالهایی طولانی از اکران دور بماند؛ اما در ادامه با تغییر شرایط، دوباره به جریان اصلی بازگردد و مخاطبان جدیدی پیدا کند.
«آدم برفی» امروز هم در حافظه فرهنگی باقی مانده؛ نه فقط به خاطر داستانش، بلکه به خاطر مسیر جنجالی اکران، توقیف و بازگشت دوباره به قاب رسانه ملی.
5957
