به گزارش برگزیده، پایگاه هوایی «حمیمیم» واقع در استان لاذقیه در جنوب شرقی شهر ساحلی لاذقیه، برای نزدیک به یک دهه نقطه اتکای اصلی و نفوذ نظامی و راهبردی روسیه در خاورمیانه و حوزه شرق مدیترانه بود. این پایگاه که در مجاورت فرودگاه بینالمللی باسل الاسد بنا شد، از سال ۲۰۱۵ با مداخله مستقیم نظامی مسکو در حمایت از حکومت وقت دمشق، از یک فرودگاه منطقهای کوچک به یک پایگاه هوایی استراتژیک مجزا و پیشرفته تبدیل شد.
احداث و رشد ساختاری (۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴)
در اوت ۲۰۱۵، مسکو و حکومت وقت دمشق توافقنامهای بیزمان برای استفاده رایگان از پایگاه حمیمیم امضا کردند که در سال ۲۰۱۶ به تصویب پارلمان روسیه رسید. روسیه با توسعه سریع باندها، ساخت آشیانههای ضد راکت، نصب سامانه پدافند هوایی پیشرفته S-400 و Tor، و استقرار اسکادرانهای سوخو-۲۴، سوخو-۳۴، سوخو-۳۵ و هواپیماهای گشتزنی و ترابری سنگین (نظیر An-124)، حمیمیم را به مرکز فرماندهی و عملیاتهای هوایی خود در منطقه تبدیل کرد. این پایگاه فراتر از کارکرد نظامی در سوریه، پل ارتباطی مهمی برای پشتیبانی لوجستیکی از عملیاتها و حضور روسیه در قاره آفریقا و حوزه مدیترانه به شمار میرفت.
سقوط دمشق و بحران دسامبر ۲۰۲۴
با تحولات سریع دسامبر ۲۰۲۴ و پیشروی مخالفان مسلح که به سرنگونی حکومت اسد منجر شد، نقش نظامی حمیمیم دستخوش دگرگونی شدیدی شد. در روزهای پایانی سقوط دمشق، فرودگاه حمیمیم به محلی برای تخلیه تجهیزات کلیدی روسیه (از جمله انتقال تجهیزات پدافندی حساس به طرطوس) و آخرین ایستگاه فرار بشار اسد پیش از عزیمت به مسکو تبدیل شد. پس از استقرار حکومت انتقال در دمشق تحت مدیریت احمد الشرع در ژانویه ۲۰۲۵، آینده پایگاههای نظامی روسیه در خاک سوریه وارد فاز مذاکرات فشرده دیپلماتیک شد.
پس از حدود ۱۸ ماه مذاکرات پیچیده دیپلماتیک میان دولت انتقالی جدید سوریه و مقامات روسیه، در ۹ اوت ۲۰۲۶ یادداشت تفاهم متقابلی به امضا رسید که وضعیت حمیمیم را متحول ساخت. این تفاهم شامل موارد زیر است:
۱. تفکیک و کنترل غیرنظامی: بخشهای اداری و تجاری فرودگاه حمیمیم (فرودگاه لاذقیه) تحت اختیار سازمان هوانوردی غیرنظامی سوریه قرار گرفت تا مجدداً وارد چرخهٔ حملونقل غیرنظامی و بینالمللی کشور شود.
۲. تغییر ماهیت نظامی به مراکز آموزش مشترک: طبق توافق، تسلط یکجانبهٔ نظامی روسیه بر حمیمیم خاتمه یافته و تسهیلات نظامی باقیمانده طی یک بازهٔ سه ماهه به مرکز آموزش نظامی و توانمندسازی مشترک سوریه و روسیه تبدیل میشود.
۳. پایان اجارهداری یکطرفه: موقعیت پایگاه حقوقی قبلی که کنترل تمامعیار و غیرمشروط را به مسکو میداد لغو شده و حضور روسیه محدود به چارچوب همکاریهای مشترک آموزشی تحت نظارت حاکمیت جدید دمشق گردید.
کارنامه پایگاه حمیمیم نمادی از اوج و تنزل
قدرتنمایی فرامرزی روسیه در قرن ۲۱ است. حمیمیم که برای سالها نماد موازنه قدرت مسکو در خاورمیانه و حامی اصلی بقای حکومت سابق سوریه محسوب میشد، در اوت ۲۰۲۶ تحت حاکمیت جدید دمشق تغییر ماهیت داد. این دگرگونی نشان میدهد چگونه تحولات سیاسی سوریه توانست حضور انحصاری یک ابرقدرت نظامی در سواحل مدیترانه را به فرمولی محدود برای همکاریهای مشترک و کنترلشده تبدیل کند.
۳۱۲۵۷
