برگزیده – محمد عارف معزی: مذاکرات برنامهریزیشده میان ایران و ایالات متحده برای بررسی جزئیات فنی توافق آتشبس دو کشور که قرار بود در سوئیس برگزار شود، به تعویق افتاد؛ رخدادی که نگرانیها درباره پایداری توافق امضاشده در هفته جاری را افزایش داده است.
دلیل اصلی تعویق مذاکرات، استمرار نقض آتشبس توسط اسرائیل در لبنان عنوان شدهاست. از زمان اعلام نهایی شدن توافق ایران و آمریکا در هفته گذشته و امضای آن توسط روسای جمهور دو کشور در بامداد پنجشنبه، اسرائیل به صورت مکرر آتشبس را در لبنان نقض کردهاست و یکشنبه هفته گذشته با نقض فاحش آتشبس و حمله به ضاحیه بیروت، بار دیگر تهران را تا آستانه پاسخ نظامی پیش برد.
با این حال، هفته گذشته با تعهد آمریکا مبنی بر جلوگیری از استمرار حملات اسرائیل به لبنان و بخشی از تعهدات جدید در چارچوب اجرای تفاهمنامه پایان جنگ، تهران و واشنگتن اعلام کردند که متن تفاهمنامه پایان جنگ نهایی شدهاست.
به رغم پیشرفت در این زمینه و حتی امضا تفاهمنامه توسط روسای جمهوری ایران و آمریکا در بامداد پنجشنبه، اسرائیل همچنان به حملات خود در لبنان ادامه دادهاست. این در حالی است که بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ، جنگ باید در تمامی جبههها به شمول لبنان پایان پیدا کند.
تهران استمرار جنگ در لبنان را نقض صریح ماده یک تفاهمنامه تلقی میکند و به همین دلیل از ابزارهای خود برای وادار کردن آمریکا به توقف حملات اسرائیل به لبنان از جمله تعویق برگزاری دور نخست مذاکرات متوسل شدهاست.
سیانان صبح امروز به نقل از یک منبع آگاه نوشت: تهران تأکید کرده است که توقف خصومتها در لبنان باید مطابق مفاد توافق امضاشده اجرایی شود. وی افزود میانجیها در حال حاضر برای حل این موضوع و رفع اختلافات موجود تلاش میکنند. این دیپلمات همچنین گفت مذاکراتی که قرار بود میان ایران و آمریکا برگزار شود، در پی حملات اخیر اسرائیل به لبنان «به طور موقت به تعویق افتاده است»، اما زمان مشخصی برای ازسرگیری گفتوگوها اعلام نکرد.
جمهوری اسلامی ایران استمرار نقض آتشبس در لبنان را نشانهای از بیمیلی یا ناتوانی آمریکا در کنترل نتانیاهو و رژیم اسرائیل تلقی میکند، امری که میتواند در ادامه باعث نقض بقیه بندها تفاهمنامه و حتی از سرگیری جنگ شود.
در صورتیکه آمریکا نتواند اسرائیل را در لبنان مهار کند، آنگاه جلوگیری از حملات اسرائیل به دیگر کشورهای منطقه نیز میسر نخواهد بود و شرط پایان جنگ عملا محقق نشدهاست.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در مصاحبهای که امروز از او در پایگاه خبری اکسیوس منتشر شد گفت: «میتوانم مانع حملات به لبنان شوم.» شبکه خبری سیانان هم در گزارشی مدعی شد که واشنگتن به تهران پیام دادهاست که دولت ترامپ جلوی تشدید حملات اسرائیل را در لبنان گرفتهاست.
وزارت امور خارجه سوئیس بامداد جمعه تأیید کرد که این مذاکرات، که قرار بود در منطقه بورگناشتوک برگزار شود، فعلاً انجام نخواهد شد. تعویق این نشست باعث شده گمانهزنیها درباره احتمال تضعیف یا فروپاشی زودهنگام توافق آتشبس میان تهران و واشنگتن افزایش یابد.
حملات اسرائیل به جنوب لبنان که از شب گذشته تا صبح جمعه ادامه داشت، بنا بر گزارشها دستکم ۱۸ کشته برجای گذاشته است. حزبالله لبنان نیز از درگیریهای شدید در این منطقه خبر داده است.
ایران که در هفتههای اخیر تمایل دولت دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگی که در داخل آمریکا با مخالفتهای فزاینده روبهرو شده را احساس کرده است، با وجود استقبال محتاطانه از توافق، همچنان بر برخی ملاحظات و شروط خود تأکید دارد.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، روز جمعه اعلام کرد هرگونه گفتوگو در چارچوب «خطوط قرمز» تهران انجام خواهد شد. توقف حملات اسرائیل به لبنان نیز یکی از مطالبات اصلی ایران در جریان مذاکرات عنوان شده است.
قالیباف به نقل از خبرگزاری رسمی ایرنا گفت: «اگر دشمن بخواهد زیادهخواهی کند، ثابت کردهایم که انگشتان ما روی ماشه است و در پاسخ قاطع به دشمن هیچ تردیدی نداریم.»
در پی نگرانیها نسبت به آینده توافق، میانجیگران منطقهای از جمله پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه توافق کردهاند روز یکشنبه در شهر العلمین مصر برای بررسی وضعیت و حمایت از روند مذاکرات گرد هم آیند.
سوئیس آماده میزبانی مذاکرات
قرار بود مراسمی رسمی و سپس مذاکراتی در اقامتگاه بورگناشتوک در نزدیکی شهر لوسرن سوئیس برگزار شود.
این مجموعه متعلق به شرکت «کتارا هاسپیتالیتی» وابسته به صندوق ثروت ملی قطر است؛ کشوری که در روند میانجیگری میان تهران و واشنگتن نقشآفرینی کرده است.
وزارت امور خارجه سوئیس در پیامی به خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: «مذاکرات برنامهریزیشده میان آمریکا، ایران، قطر و پاکستان به تعویق افتاده است.»
این وزارتخانه افزود: «سوئیس همچنان آماده تسهیل این گفتوگوهاست و اقدامات مقدماتی مرتبط با برگزاری نشست در بورگناشتوک ادامه دارد.»
با این حال، تاریخ جدیدی برای برگزاری مذاکرات اعلام نشده است.
تعویق مذاکرات پس از انتشار گزارشی از شبکه «المیادین» صورت گرفت که مدعی شده بود ایران به دلیل ادامه عملیات نظامی اسرائیل در لبنان، اعزام هیأت خود به سوئیس را به تأخیر انداخته است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز پنجشنبه اعلام کرد نیروهای اسرائیلی تا زمانی که «نیازهای امنیتی اسرائیل» ایجاب کند، در «منطقه امنیتی» جنوب لبنان باقی خواهند ماند.
اگرچه اسرائیل و حزبالله طرفهای مستقیم توافق ایران و آمریکا نیستند، اما تهران تأکید کرده است که اسرائیل باید از مناطق وسیعی از جنوب لبنان که در اشغال دارد، خارج شود.
لغو سفر ونس به سوئیس
تلاش آمریکا برای آغاز سریع مذاکرات حساس با ایران تنها دو روز پس از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی میان دو کشور با مانع روبهرو شده است. این تفاهمنامه چارچوب مذاکرات طی یک دوره ۶۰ روزه را مشخص میکند.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، قرار بود برای دیدار با مقامات ایرانی راهی اقامتگاه کوهستانی بورگناشتوک در سوئیس شود. کارکنان او و گروهی از خبرنگاران نیز برای این سفر آماده شده بودند.
همزمان دهها مقام کاخ سفید، اعضای تیمهای اجرایی و رسانهها در سوئیس برای استقبال از هیأت آمریکایی مستقر شده بودند.
اما شامگاه پنجشنبه این سفر بهطور ناگهانی لغو شد.
کاخ سفید در بیانیهای اعلام کرد ونس و هیأت همراهش آماده انجام مذاکرات بودند، اما طرفین نتوانستند هماهنگیهای لازم را نهایی کنند و معاون رئیسجمهور در واشنگتن باقی خواهد ماند.
در این بیانیه آمده است: «لجستیک این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است.»
در همین حال، خودداری اسرائیل از توقف عملیات نظامی در لبنان موجب افزایش نارضایتی در کاخ سفید شده است؛ زیرا ادامه این درگیریها میتواند توافق آتشبس با ایران را در معرض خطر قرار دهد.
پس از اظهارات برخی وزیران تندروی اسرائیلی مبنی بر اینکه ارتش این رژیم خود را ملزم به رعایت توافق ایران و آمریکا نمیداند، جیدی ونس شامگاه پنجشنبه به این مواضع واکنش نشان داد.
او گفت: «اگر من عضو کابینه دولت اسرائیل بودم، احتمالاً به تنها متحد قدرتمندی که در سراسر جهان برایم باقی مانده حمله نمیکردم.»
۲۱۹
