به گزارش برگزیده، هجدهمین اجلاس سران گروه بریکس در شرایطی به میزبانی دهلی نو برگزار میشود که جهان تحت تأثیر بحران ششماهه تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران قرار دارد.
به روایت ایرنا؛ این نشست یک آزمون دیپلماتیک بسیار پیچیده برای گروه گسترشیافته بریکس محسوب میشد که در سالهای اخیر اعضای خود را از ۶ کشور به ۱۱ عضو اصلی و ۱۰ شریک گفتوگو افزایش دادهاست. ساختار این گروه کشورهایی با علایق ژئوپلیتیک متفاوت، از جمله ایران و متحدان منطقهای آمریکا نظیر امارات متحده عربی را در کنار قدرتهایی چون هند، چین و روسیه در خود جای داده است.
اجماعسازی برای بیانیه پایانی
پیش از این در اردیبهشتماه، اختلافات ناشی از بحران خاورمیانه میان اعضا مانع از دستیابی به توافق شده بود و نشست وزرای امور خارجه بریکس بدون صدور بیانیه به پایان رسید.
اینبار رایزنیهای فشرده دیپلماتها در دهلی نو نتیجه داد و در همان روز نخست اجلاس، بیانیه جامع و ۴۵ صفحهای «دهلی نو ۲۰۲۶» به تصویب اجماعی همه ۱۱ کشور عضو رسید که از سوی ناظران بینالمللی نشانه بلوغ دیپلماتیک و توانایی بریکس در مدیریت شکافهای داخلی قلمداد شد.
بیانیه دهلی نو، تلاش کرد تا بدون نام بردن از کشورها، نوعی اجماع در میان طرفهای مختلف درگیری ایجاد کند. اشاره به حملات به زیرساختهای غیرنظامی و تأسیسات انرژی، بدون اشاره به عامل حملات از یک سو تأمین نظر تهران بود که در طول بیش از ۶ ماه گذشته تحت حملات تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای غیرنظامی قرار داشتهاست و در عین حال تامینکننده نظر ابوظبی بود که مدعی است در حملات تدافعی ایران به پایگاههای نظامی آمریکا، برخی از تأسیسات غیرنظامیاش آسیب دیدهاست.
دریانوردی تجاری و تنگه هرمز در کانون توجه بریکس
این نشست در حالی برگزار شد که بر اثر ناامنیهای ناشی از تجاوز نظامی آمریکا، عبور و مرور تجاری در تنگه هرمز تقریباً متوقف شده و حملات علیه نفتکشهای ایرانی و تعطیلی خط لوله استراتژیک شرق به غرب عربستان سعودی، قیمت جهانی نفت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است. این رویدادها فشار سنگینی بر اقتصاد واردکنندگان بزرگ انرژی مانند هند و چین وارد کردهاست.
موضوع امنیت و آزادی دریانوردی تجاری، مسالهای بود که در این نشست مورد توجه همه طرفها قرار داشت. از یک سو، ایران تحت محاصره دریایی آمریکا و حملات به نفتکشهایش قرار دارد و از سوی دیگر انسداد تنگه هرمز فشار زیادی به اعضای اصلی بریکس که واردکنندگان بزرگ انرژی از تنگه هرمز محسوب میشوند وارد کردهاست.
بیانیه در متن خود بر لزوم احترام مطلق به آزادی دریانوردی، حق عبور بیضرر و عبور ترانزیتی تأکید میکند و کلیه رفتارهایی را که باعث مخاطره در مسیرهای بینالمللی دریانوردی میشوند محکوم میسازد. اگرچه نام «تنگه هرمز» مستقیماً در متن بیانیه ذکر نشده تا امکان اجماع میان ۱۱ عضو فراهم شود، اما تأکید ویژه بیانیه بر «حفظ امنیت دریانوردی در آبراههها و شریانهای حیاتی بینالمللی برای تضمین جریان روان تجارت و انرژی جهان»، مستقیماً و تلویحاً به انسداد و اختلال در تنگه هرمز اشاره دارد.
بیانیه پایانی به صراحت ابراز نگرانی خود را نسبت به هرگونه اقدام نظامی، توقیف، یا حملاتی که متوجه کشتیهای تجاری و نفتکشها در آبهای بینالمللی و تنگههای استراتژیک میشود بیان کرده است. این عبارت در واقع پاسخ مشترک اعضا به حملات آمریکا علیه نفتکشهای ایرانی و همزمان ناامنیهای به وجود آمده برای خطوط کشتیرانی تجاری در حاشیه خلیج فارس و تنگه هرمز است.
در حوزه دریانوردی تجاری نیز بیانیه با لحنی دو پهلو، همزمان هم مطالبات جمهوری اسلامی ایران برای محکوم کردن حملات به نفتکشها و توقیف کشتیهای تجاری را مورد توجه قرار میدهد و در عین حال نگرانیهای دیگر اعضا نسبت به ناامنی در آبراههای کلیدی تجاری را برجسته میکند.
همزمانی اعلام خبر برگزاری نشست صلاله، میان ایران و دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس برای اعلام توافق تهران و مسقط در مورد مسیرهای جدید کشتیرانی در تنگه هرمز با این نشست، نشاندهنده تلاشهای ایران برای برطرف کردن نگرانیهای دیگر کشورهای دوست در این بلوک در مورد آزادیکشتیرانی در تنگه هرمز بود.
محکومیت تحریمهای یکجانبه آمریکا
این بیانیه در شرایطی تصویب شد که جنگ تجاوزکارانه آمریکا علیه ایران همچنان ادامه دارد و واشنگتن در فاز تازه جنگ علیه مردم ایران، اقدام به تشدید تحریمهای اقتصادی یکجانبه و تهدید کشورهای جهان به اعمال تحریمهای ثانویه یکجانبه علیه کشورهایی کردهاست که با ایران همکاری کنند.
در حوزه اقتصادی نیز بیانیه پایانی با انتقاد از «اقدامات قهرآمیز یکجانبه تعرفهای و غیرتعرفهای» و تحریمهای خارج از چارچوب شورای امنیت، آنها را غیرقانونی دانسته و خواستار لغو فوریشان شد که خطابی مستقیم، هرچند بدون ذکر نام، به سیاستهای ایالات متحده آمریکا است.
در سند ۴۵ صفحهای بیانیه دهلی نو، اعضای بریکس بدون نام بردن مستقیم از کشورها، نگرانی عمیق خود را از تشدید تنشها در خاورمیانه ابراز داشته و خواستار حداکثر خویشتنداری شدند.
اعضا بر حل مسالمتآمیز اختلافات از طریق گفتگو، حفاظت از غیرنظامیان، رعایت تمامیت ارضی کشورها و حفظ امنیت دریانوردی و جریان روان تجارت جهانی طبق حقوق بینالملل تأکید کردند.
محکومیت حمله به تأسیسات هستهای غیرنظامی
یکی از محورهای برجسته بیانیه که دستاوردی مهم برای جمهوری اسلامی ایران تلقی میشود، محکومیت صریح حملات به تأسیسات هستهای است. بیانیه دهلی نو اعلام داشت که نگرانی جدی خود را نسبت به حملات آگاهانه به زیرساختهای غیرنظامی و تأسیسات هستهای صلحآمیزِ تحت پادمانهای کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابراز میدارد و تأکید کرد که امنیت و ایمنی هستهای باید حتی در منازعات مسلحانه به طور کامل حفظ شود.
این بیانیه همچنین از عضویت ایران و اتیوپی به عنوان دو عضو گروه بریکس در سازمان تجارت جهانی نیز حمایت کردهاست.
انتقاد تند اعضا از یکجانبهگرایی و تنشآفرینی
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در سخنرانی خود هشدار داد که کل سیستم روابط بینالملل به دلیل تلاشهای غرب برای مقاومت در برابر جهان چندقطبی در حال فروپاشی است. پوتین با نقد تفکر استعماری غرب و تقسیم جهان به «باغ شکوفا و جنگل وحشی»، استفاده از باجگیری، تحریمهای نامشروع و جنگهای تعرفهای را محکوم کرد.
وی بر ضرورت تقویت نقش منشور سازمان ملل، گسترش شورای امنیت با حضور کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین و همچنین اصلاح ساختار صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی تأکید نمود و از طرحهای بریکس برای ایجاد پلتفرمهای مستقل پرداخت و تبادل غلات حمایت کرد.
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، نیز با اشاره به بیستمین سالگرد همکاریهای بریکس، این گروه را پرنفوذترین پلتفرم کشورهای در حال توسعه خواند. وی تأکید کرد که جنگ خاورمیانه خسارات سنگینی به مردم منطقه وارد کرده و به هیچ وجه در جهت منافع جامعه بینالمللی نیست.
شی جینپینگ با پافشاری مجدد بر طرح چهار مادهای چین برای صلح و ثبات در خاورمیانه، خواستار حرکت به سمت آتشبس دائمی و جامع شد و به آمادگی چین همراه با سایر اعضای بریکس برای ایفای نقش شایسته در برقراری صلح و آرامش در خاورمیانه اشاره کرد.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند و میزبان اجلاس، تصریح کرد که کشورهای جنوب جهانی نباید صرفاً «گیرنده قانون» باشند، بلکه باید به «شکلدهنده قانون» تبدیل شوند. وی با ارائه یک نقشه راه ۱۰ مادهای برای حکمرانی جهانی، خواستار تغییر هرم قدرت و امتیازات بینالمللی به یک پلتفرم مشارکت عادلانه شد.
حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران در اجلاس نیز با سخنرانیهای مهمی علیه یکجانبهگرایی آمریکا و بیعملی سازمان ملل همراه بود. وی با تشریح خسارات انسانی جنگ، بر تأمین امنیت خاورمیانه توسط خود بازیگران منطقهای تأکید کرد و پیشنهادهایی عملی شامل تجارت با ارزهای ملی، ایجاد سامانه تسویه متقابل و تأسیس شرکت بیمه اتکایی مشترک بریکس با سرمایه ۱۰ میلیارد دلار ارائه داد.
در حاشیه اجلاس، مسعود پزشکیان با نارندرا مودی نخستوزیر هند، انور ابراهیم نخستوزیر مالزی، آبی احمد علی نخستوزیر اتیوپی و خالد بن محمد ولیعهد ابوظبی دیدار کرد که در آنها بر محکومیت تجاوزات خارجی تأکید شد.
سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، رایزنیهایی دو جانبه با وانگ یی وزیر خارجه چین و مائورو وییرا وزیر خارجه برزیل هدایت کرد. عراقچی در مصاحبه با رسانههای هندی با تمجید از مدیریت هند، بر وجود اجماع میان اعضا برای کاهش وابستگی به دلار تأکید کرد و اعلام نمود موضوع ارز واحد بریکس در دست بررسی کارشناسی است و ایران پیگیر عضویت کامل در بانک توسعه نوین بریکس (NDB) خواهد بود.
بیانیه روز شنبه سران گروه بریکس را میتوان یک دستاورد دیپلماتیک چشمگیر برای این بلوک نوظهور چندجانبه دانست. ۱۱ عضو بریکس با اولویت دادن به اشتراکها و توانستند با راهکارهای دیپلماتیک بر اختلافها میان خود فائق بیایند تا صدایی واحد از بریکس به گوش جهانیان برسد.
315
