برگزیده – شهاب شهسواری: همزمان با مذاکرات روز پنجشنبه در عمان که ساعتها به طول انجامید، خبرها از تحرکات نظامی ایالات متحده آمریکا در منطقه نیز ادامه داشت.
بلافاصله پس از مذاکرات روز پنجشنبه در ژنو، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و وزیر خارجه عمان از پیشرفت جدی در مذاکرات سخن گفتند و خبر دادند که تیمهای کارشناسی از چند روز آینده در وین، گفت و گوهای فنی بر سر جزئیات یک توافق را آغاز میکنند.
در این میان اما سفر ناگهانی بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان به واشنگتن از ژنو و دیدار او با جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، مورد توجه رسانهها قرار گرفت. این سفر ناگهانی باعث گمانهزنیهایی شد که دیپلماتهای منطقهای قریبالوقوع بودن یک اقدام نظامی را احساس کردهاند.
دنی سیترینوویچ، تحلیلگر امنیتی پیشین ارتش اسرائیل و پژوهشگر اندیشکده شورای آتلانتیک مینویسد: «سفر مورد انتظار وزیر خارجه عمان به واشینگتن احتمالاً نشاندهنده ارزیابی مسقط است مبنی بر اینکه رئیسجمهور دونالد ترامپ به نقطه تصمیمگیری درباره ایران نزدیک میشود. به نظر میرسد عمان در پی آن است که در این مقطع حساس، دسترسی مستقیم به تصمیمگیرندگان ارشد داشته باشد و ارزیابی خود را منتقل کند که همچنان امکان دستیابی به توافق وجود دارد.»
جی. دی. ونس به همراه استیو ویتکاف از جمله اصلیترین حامیان توافق با تهران و مخالف وارد شدن آمریکا به جنگ است. او شب گذشته در سخنانی تصریح کرد که آمریکا «به طور قطع وارد یک درگیری طولانی مدت با ایران نخواهد شد.»
اما این اظهارنظر به تنهایی نمیتواند گزینه جنگ را کاملا مردود کند. ریچارد هاس، دیپلمات ارشد پیشین آمریکا و رئیس پیشین اندیشکده شورای روابط خارجی تصریح میکند که ممکن است آمریکا خواستار یک حمله محدود به ایران باشد، اما واقعیت این است که محدودیت و وسعت این حمله، به اراده ایران برای پاسخ بستگی خواهد داشت. یعنی در واقع این ایران است که تعیین میکند جنگ میان ایران و آمریکا محدود بماند و یا به یک جنگ فراگیر و طولانیمدت منطقهای تبدیل شود.
در نتیجه هر چقدر هم که تمایل آمریکا به محدود نگه داشتن یک عملیات نظامی علیه ایران باشد، اما نهایتا همچنان این احتمال وجود دارد که هر حملهای به ایران به یک جنگ تمام عیار طولانی مدت تبدیل شود.
در طول سه دور مذاکرهای که از ماه گذشته میان ایران و آمریکا در مسقط آغاز شد، واشنگتن از ارائه هرگونه تضمین به ایران در خصوص اجتناب از اقدام نظامی خودداری کردهاست.
در واقع برای دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، ابزار نظامی و آنچه توسط سیاستگذاران آمریکایی «تهدید نظامی معتبر» خوانده میشود، یکی از ابزارهای رسیدن به توافق است.
اصرار دونالد ترامپ به تشدید فشار نظامی و تکرار تهدیدها علیه ایران، نشان دهنده این است که استراتژیهای پیشین ایالات متحده آمریکا برای وادار کردن ایران به تسلیم با شکست مواجه شدهاست. خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و از سرگیری تحریمها، چراغ سبز به اسرائیل برای حمله به ایران در میانه مذاکرات با آمریکا در خرداد ماه و حمله مستقیم آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، هیچ یک نتوانستهاست نتیجه مطلوب ترامپ را به بار بیاورد.
این بار ترامپ در یک دو راهی سخت قرار گرفتهاست. او با تصمیم به ایجاد فضای روانی جنگ و اعزام گسترده نیرو به نزدیکی ایران و همچنین تخلیه پایگاههای نظامی در تیررس تهران، عملا خود را زیر منگنه قرار دادهاست.
اظهارنظرهای مقامهای آمریکایی نشان میدهد که «نمایش جنگ» نتوانستهاست ایران را وادار به تسلیم کند. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ و مذاکره کننده ارشد آمریکا هفته گذشته به صراحت این موضوع را در مصاحبهای با فاکس نیوز بیان کرد.
استیو ویتکاف گفت که دونالد ترامپ «از اینکه ایران هنوز تسلیم نشده، کلافه شدهاست.» این اعتراف نشان میدهد که بعد از شکست سیاست تحریم و فشار حداکثری و پس از آن اقدام مستقیم نظامی محدود، همچنان دونالد ترامپ احساس نمیکند که به هدف خود رسیدهاست.
به صورت طبیعی اگر ترامپ قصد داشتهباشد همین مسیر را ادامه دهد، گام بعدی درگیری گسترده نظامی با ایران است. اقدامی که در واشنگتن طرفداران زیادی ندارد و به وضوح با شعارهای انتخاباتی دونالد ترامپ در تضاد است.
شبکه خبری سیانان در گزارشی مینویسد که میزان نیروهای اعزام شده توسط آمریکا به منطقه برای یک درگیری طولانی مدت کافی نیست. این گزارش تصریح میکند: «نیروی اعزامی به منطقه به اندازهای بزرگ است که پیام قصد و تهدید واقعی را منتقل کند اما به اندازهای بزرگ نیست که قادر به تداوم یک تهاجم نظامی چند هفتهای باشد.»
برخی از تحلیلگران معتقدند که آمریکا در وضعیت تصمیمگیری فوری قرار گرفتهاست. علی واعظ، پژوهشگر اندیشکده گروه بینالملل بحران، رایگیری در مورد قطعنامه کنگره آمریکا را در خصوص منع رئیس جمهور از اقدام نظامی علیه ایران بدون مجوز کنگره، عاملی برای تسریع در تصمیمگیری آمریکا تلقی میکند.
واعظ در گفت و گو با نیویورک تایمز میگوید: «با توجه به اینکه قرار است کنگره روز سهشنبه درباره قطعنامهای رایگیری کند که میتواند کاخ سفید را از ورود به جنگ با ایران بدون مجوز منع کند، این شنبه و یکشنبه میتواند واپسین فرصت برای آقای ترامپ باشد تا به زور متوسل شود.»
مقامها و مذاکرهکنندگان آمریکایی از اظهارنظر رسمی در خصوص نتایج مذاکرات پنجشنبه خودداری کردهاند.
هنوز کسی نمیداند آیا واشنگتن هم مانند طرف ایرانی و واسطه عمانی از میزان پیشرفت در مذاکرات رضایت دارد یا نه.
با این حال به نظر میرسد که سقف آمادگی تهران برای واگذاری امتیازهای هستهای در مذاکرات، در گفت و گوهای ژنو روشن شدهباشد. در چنین شرایطی در روزهای آینده توپ در زمین دونالد ترامپ است تا انتخاب کند که قصد دارد به گرفتن همین امتیازها از تهران رضایت دهد و از طریق دیپلماسی کار به پیش ببرد یا برای گرفتن امتیازهای گستردهتر (آنگونه که استیو ویتکاف میگوید: «تسلیم») دست به اقدام نظامی بزند.
بدون تردید اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، فشار بر مردم ایران را به شکل بیسابقهای افزایش خواهد داد، اما نباید فراموش کرد که آغاز چنین جنگی میتواند آثار جبرانناپذیری نیز بر حیثیت سیاسی و پایگاه رای دونالد ترامپ و حامیان باقی بگذارد.
۴۲/۴۲
