به گزارش خبرگزاری برگزیده، این رقم در حالی ثبت شده که ونیز در دو سال گذشته سهمی نزدیک به ۲۹ درصد برای فیلمسازان زن داشت و جشنوارههایی مانند برلین و لوکارنو نیز امسال حضور بهمراتب پررنگتری برای زنان در بخش مسابقه در نظر گرفتهاند. آیا ونیز ۲۰۲۶ یک عقبگرد است یا نشانهای از شکنندگی دستاوردهای برابری جنسیتی در سینمای جشنوارهای؟
آلبرتو باربرا، مدیر هنری جشنواره فیلم ونیز، بهدلیل کاهش چشمگیر حضور کارگردانان زن در بخش مسابقه اصلی این جشنواره با انتقاد چندین سازمان سینمایی ایتالیا مواجه شده است. امسال تنها یک فیلم از میان ۲۰ فیلم بخش مسابقه اصلی ونیز به کارگردانی یک زن ساخته شده است.
این سازمانها، از جمله «زنان در سینما، تلویزیون و رسانه ایتالیا»، درباره انتخابهای امسال در مورد سینمای ایتالیا نوشتهاند: «هفت کارگردان مرد نماینده سینمای ایتالیا در بخشهای مسابقه و خارج از مسابقه جشنواره فیلم ونیز و در مهمترین صحنه جشنواره هستند. این انتخابی یکبعدی است؛ انتخابی کاملاً مردانه.»
این گروهها در بیانیهای که روز دوشنبه در روزنامه ایتالیایی «لا رپوبلیکا» منتشر و در شبکههای اجتماعی نیز منتشر شد، تأکید کردند: «کیفیت، مفهومی الهی، بیطرف و عینی نیست که خارج از تاریخ معلق باشد. ما بهخوبی میدانیم که این مفهومی متحرک و در حال تکامل است و هنر میدان نبردی متشکل از بدنها، اشکها، خون و قدرت است؛ نه قلمرویی پاک و آسمانی که فرشتگان کیفیت در آن بدون جنسیت بالوپر بزنند.»
در ادامه این بیانیه آمده است: «هر انتخاب نتیجه یک نگاه، یک فرهنگ و یک تخیل است؛ نتیجه ترجیحات، حساسیتها، محدودیتها، اشتباهات و یک خطمشی مشخص سردبیری است. تصور اینکه کیفیت را بتوان از همه این عوامل جدا کرد، یعنی نادیده گرفتن چگونگی شکلگیری قانون فرهنگی و سرچشمه هنر.»
امضاکنندگان این بیانیه همچنین تأکید کردهاند: «دقیقاً به همین دلیل، معیارهایی که با آنها کیفیت را میسنجیم نیز باید دائماً مورد پرسش قرار بگیرند. وقتی سالبهسال با چنین عدم توازن شدیدی در نمایندگی مواجه هستیم، نمیتوانیم صرفاً نتیجه بگیریم که کارگردانان زن «به اندازه کافی خوب نیستند». باید بپرسیم آیا ابزارهایی که با آنها سینما را میبینیم، هنوز برای زمانه امروز مناسب هستند یا نه.»
از دیگر امضاکنندگان این اعتراض میتوان به انجمنهای کارگردانان سینمای ایتالیا ANAC و 100autori، انجمن کارگردانان ایتالیایی Air3، شبکه اروپایی زنان فعال در حوزه آثار دیداریشنیداری و انجمن کارگردانان مستند ایتالیا Doc/it اشاره کرد.
تنها یک فیلم زنانه در رقابت برای شیر طلایی
در بخش مسابقه اصلی جشنواره ونیز امسال، تنها یک فیلم به کارگردانی یک زن حضور دارد؛ فیلم «زن ناشناخته» به کارگردانی مای الطوخی، فیلمساز دانمارکی-مصری. این رقم کاهش قابلتوجهی نسبت به سال گذشته محسوب میشود؛ سال گذشته ۶ فیلم از مجموع ۲۱ فیلم بخش مسابقه، یعنی حدود ۲۹ درصد آثار، توسط زنان کارگردانی شده بودند.
در بخش «افقها» که به صداهای تازه و آثار نوآورانه اختصاص دارد، ۸ فیلم از مجموع ۱۹ فیلم به کارگردانی زنان ساخته شدهاند؛ رقمی حدود ۴۲ درصد.
پاسخ آلبرتو باربرا
آلبرتو باربرا در گفتوگویی با «ورایتی» پس از اعلام برنامه جشنواره، اتهام جانبداری علیه زنان را رد کرده است. او گفت: «فکر نمیکنم بتوانیم به جانبداری علیه کارگردانان زن متهم شویم؛ زیرا از سال ۲۰۰۰، ونیز بیش از جشنوارههای کن، برلین و دیگر جشنوارهها جوایز اصلی را به کارگردانان زن اهدا کرده است.»
در پنج سال گذشته، سه فیلمساز زن شیر طلایی ونیز را دریافت کردهاند: کلوئی ژائو برای «سرزمین آوارهها» در سال ۲۰۲۰، آدری دیوان برای «رویداد» در سال ۲۰۲۱ و لورا پویتراس برای مستند «تمام زیبایی و خونریزی» در سال ۲۰۲۲.
همچنین در سال ۲۰۲۴، مائورا دلپرو، فیلمساز ایتالیایی، جایزه بزرگ هیئت داوران شیر نقرهای را برای فیلم «ورمیلیو» دریافت کرد.
باربرا همچنین به این نکته اشاره کرده که هر سه رئیس هیئت داوران اصلی جشنواره امسال زن هستند: مگی جیلنهال ریاست هیئت داوران بخش مسابقه را بر عهده دارد، والری دونزلی، کارگردان، بازیگر و فیلمنامهنویس فرانسوی، رئیس هیئت داوران بخش افقهاست و کارولینا کاوالی، فیلمنامهنویس و کارگردان ایتالیایی، ریاست هیئت داوران جایزه لوئیجی دِ لائورنتیس ونیز برای فیلم اول را بر عهده دارد.
مدیر هنری ونیز درباره تعداد آثار ارسالی نیز گفت: «امیدوار بودیم فیلمهای بیشتری به کارگردانی زنان برای بخش مسابقه پیدا کنیم، اما آثار کمتری از سوی آنها ارسال شد.» به گفته او، فیلمهای داستانی ساختهشده توسط زنان امسال ۲۴ درصد آثار ارسالی را تشکیل میدادند، در حالی که این رقم سال گذشته ۳۰ درصد بود.
باربرا افزود: «متأسفانه، کیفیت آنها را نیز پایینتر یافتیم و بنابراین نتوانستیم آثار بیشتری را وارد بخش مسابقه کنیم. این مسئله مایه ناامیدی بزرگی است، اما نباید هیچ سوءظنی درباره جانبداری ما وجود داشته باشد. تنها معیار سختگیرانهای که دنبال میکنیم، کیفیت فیلمهاست.»
او ادامه داد: «ما کاملاً مخالف انتخاب فیلمها بر اساس جنسیت هستیم، زیرا معتقدیم این کار به نفع زنان نیست. اگر تصور شود زنی به این دلیل انتخاب شده که زن است و نه به این دلیل که فیلم خوبی ساخته، این برای زنان تحقیرآمیز است. اگر در انتخاب نکردن فیلمی به کارگردانی یک زن اشتباه کرده باشیم، مردم پس از دیدن فیلمها میتوانند درباره آن قضاوت کنند.»
حضور پررنگ زنان در بخشهای جنبی
در بخش مستقل «روزهای ونیز» که با مدیریت گایا فورر برگزار میشود، حضور زنان بسیار پررنگتر است؛ ۱۴ فیلم از مجموع ۲۵ فیلم بخش اصلی این رویداد توسط زنان کارگردانی شدهاند.
این بخش با فیلم «نوشتههای من روی مریخ»، نخستین فیلم انگلیسیزبان لیلی هوروات، فیلمساز مجارستانی، افتتاح میشود که مکنزی دیویس و روپرت فرند در آن بازی میکنند.
همچنین در بخش «هفته منتقدان» که به فیلمهای اول فیلمسازان سراسر جهان اختصاص دارد، دو فیلم از هفت فیلم بلند مسابقه توسط زنان کارگردانی شدهاند.
جشنواره فیلم ونیز از ۲ تا ۱۲ سپتامبر برگزار میشود و انتظار میرود میزان پایین حضور کارگردانان زن در بخش مسابقه اصلی، یکی از موضوعات مهم مورد بحث در این دوره باشد.
۵۹۵۹
