به گزارش برگزیده، پاتریک وینتور، دبیر دیپلماتیک روزنامه گاردین در یادداشتی تحلیلی نوشت که گردهمایی روز پنجشنبه سران چین، روسیه و آمریکا در شنژن به دلیل بیسابقه بودن، شاید شایسته عنوان «تاریخی» باشد، اما از نظر نتایج ملموس بعید است مصداق «صفحهای جدید در تاریخ دیپلماسی» باشد که مسکو مدعی آن شده است و در نهایت به پاورقی کوچکی در کتاب تاریخ قرن بیستویکم بدل خواهد شد.
با این حال، به نوشته گاردین، این دیدار میتواند نوعی یخشکنی و آغاز یک گفتوگوی دائمی تازه باشد و هر سه رهبر دستکم با دستاوردی نمادین از این نشست ۹۰ دقیقهای به کشور خود بازمیگردند.
سهم هر رهبر از قاب عکس شنژن
به گزارش گاردین، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با وجود آنکه در جریان نشست اصلی اپک به خواب رفته بود، فرصت یافت نزدیکی خود را به دو رهبر اقتدارگرا که آنها را تحسین میکند، به نمایش بگذارد. در شرایطی که اوکراین پل روسیه به شبهجزیره کریمه را تخریب کرده بود، ترامپ با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه نهتنها مانند یک دوست، بلکه تقریباً همچون یک متحد دوران جنگ احوالپرسی کرد.
در سوی دیگر، پوتین با وجود آنکه در برخی عکسهای یادگاری اولیه بر اساس تشریفات به حاشیه رانده شد، اکنون میتواند در داخل کشور نشان دهد که این مسکو است—و نه رقیبش اروپا یا اوکراین—که احترام و توجه ترامپ و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین را به خود جلب میکند. وینتور این نشست را «هدیهای رایگان» به پوتین توصیف کرد و به نقل از جرمی هانت، وزیر امور خارجه پیشین بریتانیا نوشت که این دیدار بار دیگر نشان داد ترامپ دیگر رهبر جهان آزاد نیست.
از نگاه پوتین، نشست برلین موسوم به «ائتلاف مشتاقان» تنها یک نمایش حاشیهای بود. او به شکست تلاشهای اروپا برای منزوی کردن روسیه و تبدیل شدن منطقه آسیا-پاسیفیک به مرکز اقتصاد جهانی بالید و مدعی شد رابطهاش با ترامپ بهرغم دشواریها، بر «ارزشهای تمدنی مشابه» استوار است.
برای شی جینپینگ نیز این نشست فرصتی پرستیژآفرین برای میزبانی و نمایش ضمنی پایان دوران هژمونی آمریکا بود؛ به این معنا که ایالات متحده بهعنوان اقتصاد مصرفکننده دیگر داور یگانه امور جهان نیست و ناچار است صحنه را با چین بهعنوان غول تولیدی و روسیه بهعنوان بانک انرژی شریک شود.
فاصله شنژن تا شکوه کنفرانسهای تهران و یالتا
بیانیه مشترک کوتاه این سه رهبر چهار موضوع نسبتاً ناهمگون را پوشش داد: افزایش عرضه انرژی، اصلاح سازمان ملل متحد، محدود کردن اختیارات دیوان کیفری بینالمللی (ICC) و تعهدی محتاطانه برای گفتوگو درباره خلع سلاح و عدم اشاعه هستهای.
دبیر دیپلماتیک گاردین با مقایسه این نشست با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ و حتی کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳ نوشت که در تهران، رهبران بریتانیا، آمریکا و شوروی متعهد شدند پس از جنگ جهانی دوم «خانوادهای جهانی از ملتهای دموکراتیک» و عاری از استبداد بسازند؛ جایی که وینستون چرچیل، نخستوزیر پیشین بریتانیا گفت «آینده بشریت در دستان ماست» و ژوزف استالین، رهبر پیشین اتحاد جماهیر شوروی نیز تأکید کرد که تاریخ قدرت و فرصتهای بسیار بزرگی به آنها بخشیده است.
در مقابل، نشست شنژن به گفته گاردین، شبیه جلسهای در جستوجوی دستور کار بود و خلأ آن با عبارات کلیشهای درباره «حفظ ثبات راهبردی و امنیت بینالمللی» پر شد؛ آن هم در حالی که هیچیک از حاضران عملاً چنین هدفی را در جهان امروز دنبال نمیکنند.
به نوشته این روزنامه، هیچ برنامه اجرایی برای اصلاح سازمان ملل، افزایش تولید انرژی یا احترام به حقوق بینالملل ارائه نشد؛ موضوعی که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا و جانشین محبوب کنونی ترامپ، بهتازگی در سخنرانی خود آن را بازیچه نخبگان جهانی خوانده و تحقیر کرده بود.
طعنه پوتین به بریتانیا و سایه دادگاههای بینالمللی
بر اساس تحلیل گاردین، پوتین بهعنوان محرک اصلی این نشست بیش از دو رهبر دیگر مشتاق بود به آن وجههای تاریخی بدهد و با طعنهای عمدی به بریتانیا، چین، روسیه و آمریکا را «پیروزهای جنگ جهانی دوم» توصیف کرد.
همچنین تعهد مطرحشده در بیانیه برای «حفظ و تقویت نظام حقوق بینالملل»، ظاهراً ناظر بر رهایی برخی رهبران جهانی از خطر صدور حکم بازداشت از سوی دیوان کیفری بینالمللی بود. بهطور تصادفی، در همان روز دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) برای نخستین بار یک دولت—میانمار—را در پرونده نسلکشی محکوم کرد؛ اما بیانیه شنژن بدون نام بردن مستقیم از این دیوان، تنها اشارهای غیرمستقیم به دیوان کیفری و «سایر نهادهای مشابه» داشت.
در این میان، شی جینپینگ که نگران بود مشارکت در تقسیم قدرت ابرقدرتها به جایگاه چین بهعنوان حامی کشورهای جنوب جهانی آسیب بزند، به همان ادبیات آشنای خود بسنده کرد و گفت: «تاریخ به ما میگوید زمانی که قدرتهای بزرگ در صلح باشند، جهان امن است و زمانی که درگیر شوند، هرجومرج حاکم میشود.»
وینتور در پایان یادداشت خود در گاردین خاطرنشان کرد که شاید در پشتپرده یا نشستهای حاشیهای، پیشرفتهای جدی درباره نقش چین بهعنوان ضامن توافق صلح با ایران، رهبری روند اصلاحات سازمان ملل یا یافتن راهی برای صلح در اوکراین با حفظ حاکمیت کییف در جریان باشد؛ اما در حال حاضر چنین به نظر میرسد که همان اندک تاریخی که در شنژن رقم خورد، صرفاً به دلایلی نادرست ثبت شده است.
۴۲/۴۲
















