به گزارش خبرگزاری برگزیده اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم در بسیاری از موارد، علائم اولیه گرمازدگی نادیده گرفته میشود. فرد ممکن است ابتدا فقط احساس خستگی، سردرد یا سرگیجه داشته باشد، اما اگر مداخله بهموقع انجام نشود، بدن بهتدریج توان تنظیم دما و آب خود را از دست میدهد و این میتواند به افت فشار، غش، آسیب اندامها و در موارد شدید، خطر جانی منجر شود. به همین دلیل، گرمازدگی یک موضوع همیشگی در حوزه سلامت است؛ مشکلی تکرارشونده که هر تابستان دوباره جان و سلامت مردم را تهدید میکند.
گرمازدگی چیست؟
گرمازدگی زمانی رخ میدهد که بدن در اثر قرار گرفتن در معرض گرمای زیاد یا فعالیت شدید در محیط گرم، دیگر نتواند دمای خود را بهدرستی تنظیم کند. بدن انسان بهطور طبیعی با تعریق و افزایش جریان خون پوست تلاش میکند حرارت اضافی را دفع کند، اما اگر گرما شدید باشد، آب و املاح کافی به بدن نرسد یا فرد برای مدت طولانی در شرایط نامناسب بماند، این سیستم تنظیمی مختل میشود.
در چنین شرایطی، هم کمآبی بدن رخ میدهد و هم دمای داخلی بدن بالا میرود. این وضعیت میتواند از مراحل خفیف شروع شود و به مرور به مرحلهای برسد که عملکرد مغز، قلب، کلیهها و عضلات را تحت تأثیر قرار دهد.
گرمازدگی چه اثری روی بدن انسان میگذارد؟
اولین اثر گرمازدگی معمولاً به صورت از دست رفتن آب و الکترولیتها بروز میکند. وقتی بدن بیش از حد عرق میکند و مایعات کافی جایگزین نمیشود، تعادل آب، سدیم و پتاسیم به هم میخورد. نتیجه آن میتواند ضعف، بیحالی، گرفتگی عضلات، افت فشار و اختلال در عملکرد طبیعی بدن باشد.
در مراحل بعدی، مغز نیز درگیر میشود. به همین دلیل است که فرد ممکن است دچار سردرد، سرگیجه، گیجی، کاهش تمرکز، بیحسی یا حتی غش شود. اگر گرمازدگی شدیدتر شود، خطر اختلال هوشیاری، تشنج و آسیب جدی به ارگانهای حیاتی هم وجود دارد.
قلب و عروق هم تحت فشار قرار میگیرند. کاهش آب بدن باعث میشود حجم خون پایین بیاید و بدن برای جبران، ضربان قلب را افزایش دهد. به همین دلیل ممکن است فرد دچار تپش قلب، ضعف شدید و افت فشار خون شود. کلیهها هم از کمآبی آسیب میبینند و در صورت تداوم وضعیت، خطر آسیب کلیوی بالا میرود.
عضلات نیز از این وضعیت بینصیب نمیمانند. یکی از علائم شایع کمآبی و گرمازدگی، گرفتگی عضلات و دردهای عضلانی است؛ بهویژه در افرادی که فعالیت بدنی سنگین دارند یا در محیط گرم کار میکنند.
علائم گرمازدگی چیست؟
گرمازدگی معمولاً با نشانههایی شروع میشود که اگر به آنها توجه شود، میتوان از شدیدتر شدن وضعیت جلوگیری کرد. سردرد، سرگیجه، ضعف، بیحالی، افت فشار خون، احتمال غش، گرفتگی عضله و دردهای عضلانی از مهمترین علائم هشدار هستند.
تشنگی شدید هم میتواند یکی از نشانههای اولیه باشد، هرچند نکته مهم این است که همه افراد بهموقع احساس تشنگی نمیکنند. بهویژه سالمندان یا برخی بیماران ممکن است بدون آنکه تشنه شوند، به سمت کمآبی بروند. به همین دلیل، تشنگی تنها معیار قابل اتکا نیست.
یکی از مهمترین شاخصهای تشخیص کمآبی، رنگ ادرار است. اگر رنگ ادرار تیره باشد، میتواند نشان دهد بدن با کمبود آب روبهرو شده است. در حالت مطلوب، رنگ ادرار باید شفاف یا زرد بسیار کمرنگ باشد.
چه کسانی بیشتر در معرض گرمازدگی هستند؟
افرادی که در معرض نور مستقیم آفتاب و دمای بالای ۳۰ درجه سانتیگراد قرار دارند، بیشتر در معرض خطر گرمازدگیاند. این خطر در کسانی که فعالیت بدنی شدید انجام میدهند، مانند کارگران ساختمانی، پاکبانها، رانندگان، ورزشکاران و مشاغل فضای باز، بیشتر است.
کودکان و سالمندان هم به دلیل حساسیت بیشتر بدن به تغییرات دمایی، گروههای پرخطر محسوب میشوند. همینطور بیمارانی که مشکلات قلبی، کلیوی یا متابولیک دارند، و نیز افرادی که به هر دلیل آب کافی مصرف نمیکنند، باید بیشتر مراقب باشند.
چطور از گرمازدگی پیشگیری کنیم؟
مهمترین راه پیشگیری، تأمین منظم آب بدن است. در روزهای گرم سال، توصیه میشود افراد بهطور معمول روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب بنوشند؛ البته در کسانی که در محیط گرم کار میکنند یا فعالیت بدنی بیشتری دارند، این مقدار باید بیشتر باشد. نکته مهم این است که مصرف آب باید در طول روز پخش شود و فقط به زمان تشنگی موکول نشود.
برای افرادی که عادت به نوشیدن آب کم دارند، افزایش مصرف آب باید تدریجی باشد؛ به این شکل که هر لیوان اضافی در یک بازه حدود دو هفتهای به برنامه روزانه افزوده شود تا بدن به آن عادت کند. کسانی که احساس تشنگی ندارند هم بهتر است آب را جرعهجرعه و منظم بنوشند.
در کنار آب، جبران املاح از دسترفته هم مهم است. افرادی که در گرمای شدید یا هنگام ورزش زیاد عرق میکنند، باید به جایگزینی سدیم و پتاسیم توجه داشته باشند. در این موارد، افزودن مقدار کمی نمک، عسل یا شکر به آب میتواند مفید باشد، البته در حد کنترلشده و متناسب با شرایط فرد.
آیا چای، قهوه و آبمیوه جای آب را میگیرند؟
خیر. چای و قهوه نمیتوانند جایگزین مناسبی برای آب باشند و حتی در برخی موارد میتوانند باعث کاهش بیشتر آب بدن شوند. بنابراین اتکا به این نوشیدنیها برای جلوگیری از کمآبی، تصمیم درستی نیست.
در مورد آبمیوهها هم باید محتاط بود. آبمیوههای صنعتی بهدلیل شکر بالا معمولاً انتخاب مناسبی نیستند. در مقابل، میوهها و سبزیجاتی که آب زیادی دارند، مثل خیار و کاهو، میتوانند به تأمین آب بدن کمک کنند، البته به شرط آنکه فرد مشکلاتی مانند دیابت نداشته باشد یا مصرف آنها را با وضعیت سلامتی خود تنظیم کند.
اگر کسی گرمازده شد چه باید کرد؟
در برخورد با فردی که دچار علائم گرمازدگی شده، اولین کار این است که او را از محیط گرم و آفتاب دور کنیم و به محل خنک یا سایه منتقل کنیم. سپس باید لباسهای اضافی او را کم کرد، بدنش را خنک نگه داشت و در صورت هوشیار بودن، به او آب یا مایعات مناسب داد.
اگر فرد دچار سرگیجه، افت فشار، ضعف شدید یا احتمال غش است، بهتر است در وضعیت مناسبی قرار گیرد و به او استراحت داده شود. خنک کردن بدن با حوله مرطوب، باد خنک یا تهویه مناسب هم میتواند کمککننده باشد.
اما اگر علائم شدیدتر باشد، مثل اختلال هوشیاری، غش، گیجی شدید، تداوم افت فشار یا ناتوانی در نوشیدن مایعات، موضوع دیگر یک مشکل ساده نیست و نیاز به مداخله پزشکی فوری دارد. گرمازدگی شدید میتواند اورژانس باشد و نباید با درمان خانگی طولانی، وقت را از دست داد.
چرا گرمازدگی فقط یک مشکل فصلی ساده نیست؟
چون گرمازدگی بهظاهر با چند نشانه ساده شروع میشود، اما در واقع میتواند بر چندین دستگاه حیاتی بدن اثر بگذارد. در روزهایی که موج گرما شدیدتر میشود، این مشکل میتواند حتی در افراد سالم هم دردسرساز شود و در گروههای حساس، پیامدهای خطرناکتری بهدنبال داشته باشد.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، افزایش دما، طولانیتر شدن دورههای گرما و سبک زندگی شهری باعث شدهاند این مسئله هر سال جدیتر شود. به همین دلیل، گرمازدگی یک خبر کوتاهعمر نیست؛ مسئلهای است که هر تابستان با شدت بیشتری خود را نشان میدهد.
گرمازدگی زمانی رخ میدهد که بدن دیگر نتواند دمای خود را در شرایط گرمای شدید تنظیم کند. نتیجه این وضعیت میتواند کمآبی، افت فشار، سردرد، سرگیجه، غش، گرفتگی عضلات و در موارد شدید، آسیب به مغز، قلب و کلیهها باشد.
پیشگیری از گرمازدگی بیش از هر چیز به مصرف منظم آب، توجه به رنگ ادرار، پرهیز از حضور طولانی در گرمای شدید و جایگزینی تدریجی مایعات و املاح از دسترفته بستگی دارد. چای و قهوه جای آب را نمیگیرند و آبمیوههای صنعتی هم انتخاب مناسبی نیستند. در مقابل، آب، نوشیدن جرعهجرعه، خیار و کاهو و مراقبت بیشتر از افراد در معرض خطر، میتواند از بروز مشکل جلوگیری کند.
در نهایت، گرمازدگی را نباید دستکم گرفت. این مشکل اگر زود شناخته شود، قابل کنترل است، اما اگر نادیده گرفته شود، میتواند به یک وضعیت خطرناک تبدیل شود.
