وقتی صحبت از بیماریهای عفونی میشود، بسیاری تصور میکنند منشأ این بیماریها تنها انسانها هستند؛ اما واقعیت چیز دیگری است. بخش عمده بیماریهای عفونی که هر سال میلیونها نفر را در جهان درگیر میکنند، ریشه در دنیای حیوانات دارند. آمارها نشان میدهد حدود ۶۰ درصد بیماریهای عفونی شناختهشده انسان منشأ حیوانی دارند و نزدیک به ۷۵ درصد بیماریهای نوظهور نیز از حیات وحش یا حیوانات اهلی به انسان منتقل میشوند. بیماریهایی مانند ابولا، آنفلوآنزای پرندگان و بسیاری از بیماریهای ویروسی دیگر، نمونههایی از این زنجیره انتقال هستند.
همین واقعیت سبب شده است که در سالهای اخیر مفهوم «یک سلامت» (One Health) بیش از گذشته مورد توجه متخصصان قرار گیرد؛ رویکردی که بر این اصل استوار است که سلامت انسان، سلامت حیوانات و سلامت محیطزیست سه حلقه بههمپیوسته یک زنجیر هستند و نمیتوان هیچیک را بدون دیگری حفظ کرد.
تخریب زیستگاههای طبیعی، تغییرات اقلیمی، گسترش شهرنشینی، تجارت غیرقانونی حیات وحش و افزایش تماس انسان با حیوانات، احتمال انتقال عوامل بیماریزا را افزایش داده است. بنابراین پیشگیری از همهگیریهای آینده تنها با توسعه خدمات درمانی ممکن نیست؛ بلکه باید از نقطه آغاز، یعنی حفظ سلامت حیوانات و محیطزیست، شروع شود.
البته نقش مردم نیز در این میان بسیار مهم است. رعایت چند اقدام ساده میتواند خطر انتقال بسیاری از بیماریها را کاهش دهد؛ از جمله شستن دستها پس از تماس با حیوانات، پخت کامل گوشت، تخممرغ و غذاهای دریایی، استفاده از آب سالم، رعایت اصول بهداشت مواد غذایی، واکسیناسیون و مراقبت از حیوانات خانگی و همچنین محافظت در برابر نیش پشهها و کنهها.
تجربه همهگیریهای سالهای اخیر نشان داده است که هزینه پیشگیری، بسیار کمتر از هزینه مقابله با یک بحران جهانی سلامت است. اگر امروز برای حفظ محیطزیست، سلامت دامها و حیات وحش سرمایهگذاری کنیم، در حقیقت از سلامت خود و نسلهای آینده محافظت کردهایم.
«یک سلامت» تنها یک شعار علمی نیست؛ بلکه یادآوری این حقیقت است که انسان بخشی از طبیعت است، نه جدا از آن. هرچه سیارهای سالمتر داشته باشیم، جامعهای سالمتر، ایمنتر و آمادهتر برای مقابله با بیماریهای آینده خواهیم ساخت.
*اپیدمیولوژیست و استاد بینالملل دانشگاه
