این دو صحنه هیچ ربطی به هم ندارند؟ دارند و فاصله‌شان کمتر از آن است که فکر می‌کنید.
عددی که نباید نادیده گرفت
روزانه حدود ۵۰ میلیون مترمکعب گاز را در مشعل‌های میدان‌های نفتی سوزانده می‌شود؛ چیزی نزدیک به ۱۸.۴ میلیارد مترمکعب در سال. همین رقم، ایران را بعد از روسیه به دومین فلرسوز جهان تبدیل کرده است. طرحی که قرار بود این گاز را جمع‌آوری کند، فقط ۵ درصد پیش رفته. یعنی ۹۵ درصد این ثروت، همچنان دارد در هوا می‌سوزد. ارزش دلاری‌اش؟ حدود ۵ میلیارد دلار در سال.حالا این عدد را با برق مقایسه کنید.
محاسبه‌ای که همه باید ببینند
هر مترمکعب گاز طبیعی، حدود ۱۰.۵ کیلووات‌ساعت انرژی دارد. یک نیروگاه سیکل ترکیبی معمولی، با راندمانی حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد، از هر مترمکعب چیزی نزدیک به ۵.۵ کیلووات‌ساعت برق بیرون می‌کشد.
۵۰ میلیون مترمکعب در روز × ۵.۵ کیلووات‌ساعت = حدود ۲۷۵ هزار مگاوات‌ساعت برق در روز.تقسیم بر ۲۴ ساعت شبانه‌روز = حدود ۱۱ تا ۱۲ هزار مگاوات.بخوانید دوباره: ۱۱ تا ۱۲ هزار مگاوات. تقریباً برابر با بخش عمده ناترازی برق کشور در گرم‌ترین روزهای تابستان.
گازی که الان دارد بی‌هدف در آسمان می‌سوزد، به تنهایی می‌تواند اندازه‌ی کل بحران برق ایران باشد.
چرا کسی سراغش نرفته؟
چون این مشعل‌ها اغلب در نقاط دور افتاده‌اند، جایی که کشیدن خط لوله گاز یا خط انتقال برق به آن‌جا، روی کاغذ اقتصادی به نظر نمی‌رسد. چون سرمایه‌گذاری روی جمع‌آوری فلر، برای شرکت‌های نفتی، آن سود سریعی را ندارد که استخراج مستقیم نفت دارد. نتیجه؟ اولویت همیشه با نفت است، نه با گازی که کنارش دارد می‌سوزد.
راه‌حلی که نیاز به معجزه ندارد
راه‌حل، کشیدن خط لوله نیست. راه‌حل، بردن نیروگاه به کنار مشعل است.
فناوری‌ای به اسم «تبدیل گاز به برق در محل» (Gas-to-Wire) وجود دارد: توربین‌های گازی کوچک و قابل‌حمل، بین یک تا بیست‌وپنج مگاواتی، که مستقیماً کنار مشعل نصب می‌شوند. نیازی به خط لوله نیست. گاز همان‌جا می‌سوزد، اما این بار داخل یک توربین، نه در آسمان باز. نیجریه این کار را کرده. عراق این کار را کرده. برق حاصل، یا مستقیم به شبکه تزریق می‌شود، یا مصرف داخلی همان میدان نفتی را تأمین می‌کند و برقی که قبلاً از شبکه سراسری می‌گرفت، آزاد می‌شود.
حتی اگر بدبین باشید
فرض کنید نه همه‌ی این ظرفیت، فقط ۳۰ درصدش قابل اجراست. باز هم می‌شود حدود ۳,۵۰۰ مگاوات؛ یک‌چهارم تا یک‌سوم کل کسری برق کشور. بدون حفاری جدید. بدون میدان نفتی جدید. بدون یک ریال هزینه برای «تولید» سوخت، چون سوخت همین الان دارد تولید می‌شود و به هدر می‌رود.
جمله‌ای که باید همه‌جا تکرار شود
ایران به خاطر کمبود گاز، برق ندارد؛ همان کشوری که هر روز میلیون‌ها مترمکعب گاز را مستقیم در آسمان می‌سوزاند.
این تناقض، نه یک شوخی تلخ، که یک فرصت دست‌نخورده است. مشعلی که امشب در یک میدان نفتی دورافتاده شعله می‌کشد، دقیقاً همان چیزی است که می‌توانست چراغ یک خانه در شهر شما را روشن نگه دارد.
* کارشناس ارشد انرژی
