برگزیده – دیپلماسی دانش و فنی است جهت تنش زدایی بین قدرت ها و بازیگران عرصه ی بین الملل که با استفاده از زبان نرم گفتگو حاصل می شود. طیف بندی های متعددی ذیلِ این اصطلاح وجود دارد من جمله: دیپلماسی عمومی، دیپلماسی اجبار آمیز، دیپلماسی فرسایشی و…
اصطلاح دیپلماسی فرسایشی (Attrition Diplomacy) «به نوعی از استراتژی در روابط بینالملل اشاره دارد که در آن هدف اصلی، رسیدن به یک توافق سریع یا حل فوری یک بحران نیست؛ بلکه هدف، خسته کردن طرف مقابل است.»
این رویکردی است از موضع قدرت که در آن قدرتها یا بازیگران به جای نبرد مستقیم یا مذاکره بر سر جزئیات، از ابزارهای مختلفی استفاده میکنند تا با طولانی کردن زمان، افزایش هزینهها و ایجاد فشار مستمر، توانایی، اراده یا منابع طرف مقابل را تحلیل برده و او را مجبور به پذیرش شرایط خود کنند.
در این نوع دیپلماسی فشارها بسیار نرم، تدریجی، نامحسوس و ظریف است و بیشتر بر نقاط اختلاف تکیه می شود تا طرف مقابل را تحت فشار بگذارند.
تحریم های اقتصادی، حمایت از تنش ها و اختلافات داخلی و ناامنی های مرزی، فشارهای بین المللی، انزوای سیاسی و فرسایشی کردن مذاکرات از ابزارهای این نوع دیپلماسی است.
بررسی روابط ایران و آمریکا در نزدیک به دو دهه ی اخیر چیزی جز دور تسلسل وار دیپلماسی فرسایشی نیست. نشست های دو ساله ی ۵+۱ با محوریت آمریکا در ژنو، لوزان، وین به «برجام» نافرجام منتهی شد. مذاکرات غیر مستقیم با میانجیگری قطر و عمان، در دوحه و مسقط عملاً هیچ خروجی نداشت. اینک مذاکرات مستقیم «اسلام آباد» هم تاکنون نتوانسته صلح و امنیت را در منطقه حاصل کند.
علی ای حال دیپلماسی فرسایشی بازی «برد – برد» نیست بلکه بازی با «حاصل جمع صفر» است. پیگیری این نوع سیاست در نظام بین الملل صرفاً منتج به تحلیل بردن قدرت یک طرف نیست بلکه برای اعمال کننده این استراتژی خطر جنگ و درگیری تمام عیار را در پی خواهد داشت که جنگ اخیر نمود بارز آن است. از دیگر سو،«زمان» به عنوان یک متغیر دو وجهی در این رویکرد، ممکن است به تغییر موازنه ی قدرت منجر گردد که حداقل در دو ماه اخیر معادله ی قدرت با تکیه بر اهرم استراتژیک تنگه ی هرمز به نفع ایران رقم خورد.
آنچه امروز محور معادلات جهانی است نهایتاً از روزنِه «قدرت نرم» به تعبیر جوزف نای و دیپلماسی واقع بینانه حاصل می گردد.
* دانشآموخته علوم سیاسی
۲۱۹
