در شرایطی که مردم ایران طی کمتر از یک سال دو جنگ بزرگ را تجربه کردهاند، تورم بیسابقه، شدت تحریمها و کاهش شدید ارزش پول ملی، زندگی و سرمایههای خانوادهها را تحت فشار قرار داده است. تورم نقطهبهنقطه در خرداد ۱۴۰۵ به حدود ۸۸.۶ درصد و تورم سالانه به ۶۲ درصد رسید و در تیرماه هم تورم سالانه به حدود ۶۶ درصد افزایش یافت. در چنین فضایی، نگه داشتن ریال به معنای پذیرش کاهش سریع قدرت خرید است و بسیاری از خانوارها برای حفظ حداقل سرمایه خود به فکر راهکارهای مختلف افتادهاند. طلا یکی از پرطرفدارترین پناهگاههای این چند سال است که نه تنها نقش حفظ ارزش را ایفا میکند، بلکه به دلیل رشد جهانی انس و افزایش نرخ برابری دلار و ریال، بازدهی مناسبی نیز داشته است. گزارش پیش رو، بر کارکرد طلا بهعنوان ابزار حفظ ارزش پول در جامعه امروز ایران تمرکز دارد و بررسی میکند چرا این فلز گرانبها همچنان پناهگاه اصلی سرمایههای مردم از طبقه فرودست گرفته تا کارمندان، حقوقبگیران و طبقه متوسط، محسوب میشود. پیش از پرداختن به این موضوع، نخست نگاهی به شرایط کنونی اقتصاد ایران و وضعیت درآمد و معیشت جامعه خواهیم داشت؛ اینکه تا چه اندازه سرمایهگذاری برای حفظ ارزش دارایی شهروندان، ضروری و حتی اجتنابناپذیر است؟
حفظ ارزش سرمایه در جامعه تورمزده
در سالهای گذشته و بهویژه در بازه زمانی چندسال اخیر، جامعه ایران تحت تأثیر مجموعهای از شوکهای سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است. مردم کمتر از یک سال، دو جنگ تمامعیار را تجربه کردهاند؛ جنگ دوازدهروزه با اسرائیل در سال ۱۴۰۴ و سپس درگیری گستردهتر با آمریکا و اسرائیل از اسفند ۱۴۰۴ که با آتشبسهای شکننده و تنشهای مداوم همراه بوده است. این رویدادها در کنار تشدید تحریمها، افزایش شدید نرخ ارز و اختلال در تجارت، فشار تورمی را به سطوح بیسابقه رسانده است. آمار رسمی مرکز آمار ایران نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه خانوارها در خرداد ۱۴۰۵ به ۸۸.۶ درصد رسیده است؛ یعنی خانوارها برای خرید مجموعه یکسانی از کالاها و خدمات به طور متوسط ۸۸.۶ درصد بیشتر از خرداد ۱۴۰۴ هزینه کردهاند. تورم سالانه نیز در همان ماه به ۶۲ درصد و در تیرماه به حدود ۶۶ درصد افزایش یافته است. تورم ماهانه در برخی ماهها به ۵.۹ تا بیش از ۸ درصد رسیده و فشار بر گروه خوراکیها و آشامیدنیها شدیدتر بوده است. قیمت مواد ضروری مانند روغن، گوشت، برنج و دیگر اقلام اساسی جهشهای چندصد درصدی را تجربه کرده و قدرت خرید خانوارها را به شدت کاهش داده است.
در چنین شرایط بغرنجی برای طبقه متوسط و کمبضاعت ایران، نگه داشتن پسانداز به صورت ریال به معنای پذیرش کاهش سریع ارزش آن است. علاوهبراین، پیشبینیهای برای آینده اقتصاد کشور هم چندان امیدوارکننده نیست؛ بسیاری از کارشناسان و مردم عادی میگویند ارزش پول ملی در بازههای کوتاهمدت به شکل قابل توجهی افت میکند و خانوادههای طبقه فرودست تا متوسط برای حفظ حداقل سرمایه خود چارهای جز تبدیل ریال به داراییهای مقاوم در برابر تورم نمیبینند. طلا در این میان یکی از جدیترین و در دسترسترین گزینهها بوده و همچنان از نگاه بسیاری، پناهگاه محسوب میشود. این نگاه اما از کجا نشان میگیرد و تا چه اندازه منطقی و معقول است؟
رشد جهانی انس و افزایش نرخ برابری دلار و ریال
میدانیم که جستوجوی مردم ایران برای پناهگاهی جهت حفظ حداقل سرمایه، آنهم در شرایط تورم بالا، فشار تحریمها و نااطمینانی سیاسی، امری کاملاً معقول و منطقی است. در چنین شرایطی اما، اگر راهکار مناسبی اندیشیده نشود، همین اندک پسانداز عموم مردم از طبقه فرودست تا متوسط میتواند به سرعت از بین برود. آمارها و رفتار بازار نشان میدهد در چند سال گذشته حرکت چشمگیری به سمت سرمایهگذاری در طلا شکل گرفته است.
کارشناسان میگویند دلیل اصلی این گرایش به دو مورد اصلی برمیگردد؛ رشد قیمت جهانی انس طلا و افزایش شدید نرخ برابری دلار و ریال. انس جهانی طلا در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته و حتی به رکوردهای تاریخی نزدیک به ۵۵۰۰ تا ۵۶۰۰ دلار در اوایل ۲۰۲۶ رسیده است، هرچند بعدها اصلاحهایی را تجربه کرده و در محدودههای بالاتر از ۴۰۰۰ دلار نوسان داشته است. همزمان، دلار آزاد در بازار ایران از سطوح پایینتر به محدودههای ۱۶۰ تا ۱۹۶ هزار تومان رسیده و در برخی پیشبینیها حتی احتمال عبور از ۲۰۰ هزار تومان مطرح شده است.
ترکیب این دو عامل باعث شده قیمت طلا در بازار ایران نه تنها اصل سرمایه را حفظ کند، بلکه بازدهی مناسبی نیز ارائه دهد؛ موضوعی که روند گذشته هم آنرا تایید میکند و اصلا همین تجربه گذشته، مردم را بیش از پیش به این سبک از سرمایهگذاری مشتاقتر هم کرده است. البته میدانیم که در همین سالها، گروهی از مردم به جای طلا سراغ ارزهایی چون دلار رفتهاند، اما کارشناسان اغلب سرمایهگذاری در طلا را موفقتر یا حداقل مکمل بهتری میدانند.
بهعبارتی سادهتر، سرمایهگذاری در دلار در میان ایرانیان رواج دارد، زیرا افزایش نرخ برابری دلار و ریال مستقیماً ارزش دارایی ارزی را بالا میبرد. با این حال، کارشناسان طلا را نسبت به دلار و سایر ارزها پیشنهاد میدهند. آنها میگویند افزایش نرخ دلار، در قیمت طلا نیز خود را نشان میدهد، اما طلا یک مزیت اضافی دارد و آن، رشد قیمت انس جهانی است. سرمایهگذاری در طلا عملاً سود ناشی از افزایش نرخ دلار را در خود جای میدهد و همزمان از رشد احتمالی انس جهانی نیز بهرهمند میشود. دلار چنین گزینه مستقلی ندارد و ارزش آن عمدتاً به سیاستهای پولی و شرایط داخلی ایران وابسته است. در مقابل، طلا به عنوان دارایی امن جهانی، از تقاضای بانکهای مرکزی، تنشهای ژئوپلیتیکی و نگرانیهای تورمی بینالمللی نیز حمایت میشود. به همین دلیل، در بسیاری از دورهها بازدهی طلا در ایران از دلار پیشی گرفته است.
طلا همچنان پناهگاه سرمایه ایرانیان باقی میماند؟
اگرچه انس جهانی طلا در چند سال گذشته رشد چشمگیری داشته و افزایش قیمت دلار نیز ارزش سرمایهگذاری در طلا را بالا برده، اما در ماههای اخیر انس جهانی دورههایی از ثبات یا اصلاح نسبی را تجربه کرده است. این موضوع باعث شده سرعت افزایش قیمت طلا در بازار ایران تا حدودی کاهش یابد. با این حال، کارشناسان نسبت به افزایش قیمت انس در آینده نزدیک خوشبین هستند. پیشبینیهای نهادهای بینالمللی و بانکهای بزرگ سرمایهگذاری اغلب سطوحی در محدوده ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار یا بالاتر را برای پایان ۲۰۲۶ یا پس از آن محتمل میدانند. درباره نرخ برابری دلار و ریال نیز پیشبینیهای کارشناسان و حتی برآوردهای به نسبت رسمی هم از احتمال افزایش حکایت دارد، هرچند در صورت توافق میان ایران و آمریکا ممکن است به صورت مقطعی شاهد کاهش یا ثبات نسبی این نرخ باشیم. در مجموع، شانس افزایش قیمت طلا همچنان بالا ارزیابی میشود. به همین دلیل، سرمایهگذاری ایرانیان در این فلز گرانبها ادامه دارد؛ سرمایهگذاریهایی که از اندک پساندازهای مردم شروع میشود و برای هر فرد و خانواده میزان متفاوتی دارد.
پس به نظر میآید، در جامعهای که با تورم بالا، تحریمها و نااطمینانیهای سیاسی دستوپنجه نرم میکند، طلا به عنوان دارایی نقدشونده، قابل خرید ساده و آنلاین و همچنین مقاوم در برابر کاهش ارزش پول ملی، نقش پناهگاه را ایفا میکند و بیشک همچنان شاهد تداوم و حتی افزایش گرایش به سرمایهگذاری در این فلز گرانبها خواهیم بود؛ روشی که مردم برای حفظ ارزش سرمایه خود آنرا انتخاب کرده و براساس تجربه، بازدهی مناسبی هم از آن دریافت کردهاند.
