به گزارش برگزیده، ماجرا از جایی عجیبتر میشود که همین مسیر الحاق، پیشتر یکبار طی شده و کنار گذاشته شده بود. در سال ۱۴۰۰، شورای عالی انقلاب فرهنگی مجتمع آموزش عالی اسفراین را از بحث الحاق به دانشگاه بجنورد خارج کرد؛ تصمیمی که به گفته مسئولان مجتمع، در شرایطی گرفته شد که ظرفیتها و امکانات این مجموعه حتی از امروز نیز کمتر بود. حالا چند سال بعد، در حالی که مجتمع توسعه پیدا کرده و مجوزهای جدیدی برای ارتقای آن صادر شده، همان موضوع دوباره مطرح و این بار به سمت اجرایی شدن رفته است.
تناقض همینجاست؛ چگونه مجموعهای که در یک مقطع ازالحاق به دانشگاه بجنورد. الحاق کنار گذاشته شده و پس از آن نیز از سوی وزارت علوم مجوز توسعه گرفته، ناگهان با تصمیمی مواجه میشود که اساساً استقلال آن را نشانه میرود؟ اگر آمایش آموزش عالی مبنای تصمیم است، پس چرا خروج از الحاق در سال ۱۴۰۰ یک تصمیم درست بوده اما چند سال بعد، بدون آنکه افکار عمومی و حتی جامعه دانشگاهی تصویر روشنی از مطالعه و ارزیابی جدید ببینند، الحاق به یک گزینه مطلوب تبدیل شده است؟
اسفراین البته فقط یک شهرستان معمولی در نقشه خراسان شمالی نیست. این شهرستان یکی از قطبهای صنعتی استان است و دانشگاه آن نیز با همین مأموریت شکل گرفته است؛ تربیت نیروی انسانی برای صنعت، توسعه پژوهشهای کاربردی و پیوند میان دانشگاه و واحدهای تولیدی. به همین دلیل، منتقدان معتقدند نمیتوان برای ساختار آموزش عالی چنین منطقهای صرفاً با یک تصمیم اداری و از بالا به پایین نسخه پیچید و انتظار داشت نتیجه آن الزاماً به توسعه منجر شود.
اکنون اعتراضها از دانشگاه فراتر رفته است. رئیس مجتمع، نماینده مردم اسفراین در مجلس، امام جمعه، شورای اسلامی شهر، شورای صنفی دانشجویان و جمعی از استادان، کارکنان و مردم در برابر این تصمیم موضع گرفتهاند. جلسات و رایزنیهای مختلف در تهران برگزار شده و حتی تجمع اعتراضی در مقابل فرمانداری شکل گرفته است؛ همه با یک مطالبه مشترک: تصمیمی که آینده آموزش عالی اسفراین را تغییر میدهد، متوقف و دوباره بررسی شود.
از مجوز ارتقا تا تصمیم به الحاق
رئیس مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین با انتقاد از تصمیم وزارت علوم، مهمترین پرسش را درباره چرایی بازگشت موضوع الحاق مطرح میکند.
دکتر محمد حاتمی در گفتوگو با برگزیده اظهار کرد: در سال ۱۴۰۰، دانشگاه طبق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی از بحث الحاق خارج شد و شرایط آن زمان به مراتب پایینتر از شرایط کنونی بود؛ بنابراین مشخص نیست معاونت آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با چه تحلیل، مطالعه و ارزیابیای این موضوع را مجدداً در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح کرده است.
وی با اشاره به روند توسعه مجتمع طی سالهای اخیر افزود: از سال ۱۴۰۰ تاکنون، وزارت علوم مجوزهای مختلفی برای ارتقای مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین صادر کرده که از جمله آن میتوان به مجوز ارتقا به دانشگاه صنعتی در هیئت امنا، مجوز ایجاد سه دانشکده جدید و ۱۰ گروه آموزشی جدید، راهاندازی ۶ رشته جدید و جذب ۴۰ عضو هیئت علمی اشاره کرد.
به گفته حاتمی، تعداد اعضای هیئت علمی مجتمع اکنون به حدود ۷۰ نفر رسیده و استقلال مجموعه نیز در حوزههایی مانند جذب نیرو و مجوز ساختوسازهای عمرانی افزایش یافته است. همچنین سند راهبردی مجتمع با تأکید بر ارتقای آن به دانشگاه در هیئت امنا به تصویب رسیده است.
رئیس مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین با طرح این پرسش که آیا هماهنگی لازم میان بخشهای مختلف وزارت علوم وجود دارد یا خیر، گفت: آیا ناهماهنگی بین بخشهای مختلف وزارت علوم تا این اندازه است که معاونت آموزشی از مجوزهایی که هیئت امنا برای ارتقای مجتمع به دانشگاه، آن هم در همین دولت چهاردهم، صادر کرده است اطلاع ندارد؟
حاتمی همچنین درباره مأموریت مجتمع و ارتباط آن با ظرفیت صنعتی شهرستان گفت: سؤال این است که با چه تحلیل و ارزیابیای قرار است یک مجموعه آموزش عالی مأموریتگرا و مورد نیاز منطقه و شهرستان صنعتی اسفراین به دانشگاهی با سطح مشابه و در برخی حوزهها حتی پایینتر و البته با مأموریتی متفاوت الحاق شود؟
وی تأکید کرد: اصل آمایش آموزش عالی، اگر بر پایه مطالعه، تحقیق و ارزیابی دقیق انجام شود، میتواند به نفع کشور و منطقه باشد، اما اگر تصمیمگیریها تحت تأثیر ملاحظات سیاسی قرار گیرد، قطعاً کارکنان، دانشجویان، شهرستان و حتی استان از چنین تصمیماتی آسیب خواهند دید.
رئیس مجتمع در ادامه به ظرفیتهای علمی و پژوهشی این مجموعه اشاره کرد و گفت: اسفراین تنها دانشگاه استان است که با حمایت ISC کنفرانسهای ملی و بینالمللی برگزار میکند و بیشترین پژوهشگران باسابقه استان در فهرست یک درصد و دو درصد پژوهشگران برتر را در اختیار دارد.
وی همچنین اجرای طرحهای ارتباط با صنعت از جمله طرحهای کوآپ را از دیگر ظرفیتهای مجتمع دانست که زمینه اشتغال دانشجویان در صنعت را فراهم کرده و مورد تقدیر وزارت علوم نیز قرار گرفته است.
اعتراض از مجلس تا نماز جمعه
این تصمیم خیلی زود از فضای دانشگاه خارج شد و به صحن مجلس شورای اسلامی نیز رسید.
دکتر هادی قوامی، نماینده مردم اسفراین در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به مصوبه اخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی نسبت به این تصمیم اخطار داد و گفت: هر منطقه باید به فراخور استعدادش رشد کند.
وی با انتقاد از روند تصمیمگیری اظهار کرد: اخیراً شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان نهاد موازی قانونگذاری، مصوبهای را انجام داده و تعدادی از مراکز آموزش عالی را به دانشگاههای دیگر الحاق کرده، در حالی که سال ۱۴۰۴ همین شورای عالی انقلاب فرهنگی، اسفراین را از الحاق به دانشگاه بجنورد جدا کرد.
قوامی افزود: متأسفانه وزارت علوم به جای گام برداشتن در مسیر آمایش واقعی، از طریق این نهاد قانونگذاری اهدافش را پیگیری و سبب تضعیف جایگاه مجلس شورای اسلامی میشود و این روند میتواند موجب افزایش نابرابریهای منطقهای شود.
مخالفت استاندار خراسان شمالی و نماینده اسفراین
وی با اشاره به جایگاه مجتمع آموزش عالی اسفراین گفت: دانشگاه صنعتی اسفراین رتبه ۱۱ دانشگاههای صنعتی کشور را دارد و از مرکز استان نیز قویتر است. کدام مطالعه حقیقی و صحبت با نخبگان باعث این تصمیم شده است؟ بنده به عنوان نماینده مردم این شهرستان در مجلس، مخالفت خودم را همراه با استاندار با این موضوع اعلام میکنیم.
در اسفراین، اعتراض تنها به نماینده مجلس محدود نماند. حجتالاسلام والمسلمین موسوی جاجرمی، امام جمعه شهرستان نیز در خطبههای نماز جمعه با گلایه از الحاق مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین به دانشگاه بجنورد، خواستار تجدیدنظر مسئولان کشوری و استانی شد.
وی با اشاره به سابقه فعالیت مجتمع، رتبه ۱۱ در میان دانشگاههای صنعتی کشور، برگزاری کنفرانسهای تخصصی فنی و مهندسی در سطح ملی و بینالمللی و حضور استادان برجسته، از جمله چهار عضو هیئت علمی در میان دانشمندان دو درصد برتر جهان و یک عضو هیئت علمی در میان دانشمندان یک درصد برتر دنیا، تأکید کرد که این مجموعه باید مستقل بماند و همچون گذشته به فعالیت خود ادامه دهد.
پیش از آن نیز رئیس و معاونان مجتمع با امام جمعه اسفراین دیدار کرده بودند. در این نشست بر حفظ استقلال هویتی، اجرایی و علمی مجتمع تأکید و درباره پیامدهای احتمالی الحاق در حوزههای آموزشی، پژوهشی، عمرانی و اجتماعی بحث شد.
امام جمعه اسفراین نیز با حمایت از استقلال این مرکز علمی، بر نقش مجتمع در جلوگیری از مهاجرت نخبگان و ایجاد اشتغال در منطقه تأکید کرد و خواستار پیگیری جدی موضوع از سوی مسئولان استانی و کشوری شد.
وقتی صدای دانشجویان هم بلند شد
جامعه دانشگاهی نیز نمیخواهد درباره آینده خود صرفاً از پشت درهای بسته تصمیمگیری شود.
مصطفی کیوانلو شهرستانکی، دبیر شورای صنفی رفاهی مجتمع صنعتی اسفراین، با تأکید بر ضرورت شفافسازی درباره طرح الحاق گفت: تصمیمگیری درباره آینده آموزش عالی شهرستان بدون حضور و شنیدن دیدگاه دانشجویان، اعضای هیئت علمی و کارکنان مجتمع قابل قبول نیست.
وی اظهار کرد: شورای صنفی با اصل هر تصمیمی که به ارتقای کیفیت آموزش عالی، افزایش امکانات و ایجاد فرصتهای بهتر برای دانشجویان منجر شود، مخالفتی ندارد، اما معتقد است چنین تصمیم مهمی باید با شفافیت کامل و با حضور نمایندگان جامعه دانشگاهی اتخاذ شود.
کیوانلو افزود: پرسش اصلی شورای صنفی این است که الحاق مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین به دانشگاه بجنورد دقیقاً با چه هدفی دنبال میشود و قرار است چه دستاوردی برای دانشجویان و آینده آموزش عالی شهرستان داشته باشد؟
وی با اشاره به دغدغههای دانشجویان درباره آینده رشتهها، امکانات آموزشی و رفاهی، خوابگاهها، آزمایشگاهها، اعضای هیئت علمی و کارکنان، خواستار ارائه جزئیات طرح و برگزاری جلسه رسمی با حضور مسئولان وزارت علوم، مسئولان مجتمع و نمایندگان دانشجویان شد.
دبیر شورای صنفی رفاهی مجتمع صنعتی اسفراین تأکید کرد: دانشگاه فقط ساختمان و یک عنوان اداری نیست؛ دانشگاه یعنی دانشجو، استاد، نیروی انسانی، هویت علمی و آینده یک نسل.
اعتراض شورای شهر و مردم
اعتراض به الحاق در سطح مدیریت شهری نیز انعکاس یافت. شورای اسلامی شهر اسفراین با صدور بیانیهای، مخالفت جدی خود را با طرح الحاق دانشگاه فنی و مهندسی اسفراین به دانشگاه بجنورد اعلام کرد.
در این بیانیه تأکید شده است که دانشگاه فنی و مهندسی اسفراین طی سالهای فعالیت خود در تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه علمی و فنی، ارتباط با صنایع و پاسخگویی به نیازهای منطقه نقش داشته و از ظرفیتهای قابل توجه صنعتی و مهندسی شهرستان بهره میبرد.
شورای اسلامی شهر اسفراین هشدار داده است که الحاق این مجموعه میتواند موجب کاهش استقلال، تضعیف جایگاه علمی و مدیریتی و کاهش ظرفیتهای توسعهای و تخصصی آن شود و خواستار بازنگری جدی در این تصمیم شده است.
اما اعتراضها تنها در قالب بیانیه باقی نماند. جمعی از اعضای هیئت علمی، کارکنان و مسئولان مجتمع آموزش عالی فنی و مهندسی اسفراین به همراه تعدادی از مردم و اصناف شهرستان در مقابل فرمانداری تجمع کردند و مخالفت خود را با طرح الحاق اعلام کردند.
در این تجمع، معترضان از تهدید هویت و استقلال مجتمع، نادیده گرفته شدن نقش نیروهای بومی، نبود نظرسنجی و مشارکت جامعه دانشگاهی، تمرکز امکانات در مرکز استان و بیتوجهی به مأموریتگرایی و آمایش آموزش عالی انتقاد کردند.
آینده نیروهای انسانی، ساختار مدیریتی و نحوه توزیع منابع نیز از دیگر دغدغههای مطرحشده بود. معترضان معتقد بودند هرگونه تغییر ساختاری نباید موجب کوچکسازی، کاهش ظرفیتها یا کمرنگ شدن نقش اسفراین در نقشه علمی استان شود.
فرماندار اسفراین نیز پس از شنیدن سخنان دانشگاهیان و مردم، برای پیگیری موضوع و انعکاس درخواستهای آنان به استانداری قول مساعد داد.
رایزنی در تهران؛ تلاش برای متوقف کردن الحاق
در کنار اعتراضهای عمومی، مسئولان مجتمع نیز مسیر رایزنی مستقیم با مسئولان وزارت علوم و نهادهای مرتبط را دنبال کردند.
رئیس مجتمع به همراه معاون اداری و مالی در تهران مجموعهای از جلسات تخصصی را برگزار کردند که از جمله آنها میتوان به دیدار با دکتر خضری، مدیرکل حوزه وزارتی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دکتر قادری، مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی، دکتر واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، جلسه در شورای عالی انقلاب فرهنگی و رایزنی با معاونت مربوطه و همچنین دیدار با حجتالاسلام والمسلمین دکتر علوی، دستیار ویژه رئیسجمهور و وزیر سابق اطلاعات و نماینده مجلس خبرگان رهبری اشاره کرد.
محور این رایزنیها، تبیین ظرفیتهای مجتمع، ضرورت حفظ استقلال آن و تلاش برای جلوگیری از الحاق به دانشگاه بجنورد عنوان شده است.
یک سؤال روشن از وزارت علوم. چرا؟
ماجرا دیگر فقط درباره یک تغییر عنوان یا جابهجایی یک ساختار اداری نیست. مسئله این است که چرا مسیری که سالها برای توسعه یک مرکز آموزش عالی در یک شهرستان صنعتی طی شده، اکنون باید با تصمیمی متفاوت به نقطهای برسد که بخش قابل توجهی از جامعه محلی آن را تضعیف ظرفیتهای خود میداند؟
اگر قرار است آمایش آموزش عالی اجرا شود، انتظار طبیعی این است که مبنای تصمیم، مطالعهای روشن، قابل دفاع و قابل ارائه باشد؛ مطالعهای که مشخص کند الحاق چه مشکلی را حل میکند، چه مزیتی برای دانشجویان دارد، چه تأثیری بر صنعت شهرستان خواهد گذاشت و چرا توسعه و ارتقای یک مجموعه مأموریتگرا، به جای استقلال بیشتر، باید به الحاق آن منجر شود.
از سوی دیگر، تناقض میان تصمیم سال ۱۴۰۰ برای خروج اسفراین از فرآیند الحاق و مجموعه مجوزهایی که پس از آن برای توسعه و ارتقای مجتمع صادر شده، پرسشی است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت. اگر تصمیم پیشین بر اساس مطالعه درست بوده، چه چیزی تغییر کرده است؟ و اگر شرایط امروز مبنای تصمیم جدید است، این تغییر شرایط کجا و چگونه بررسی شده است؟
انتظار از وزارت علوم بیش از هر چیز، شفافیت و شنیدن صدای ذینفعان است. تصمیمی با این اندازه از اثرگذاری بر آینده یک شهرستان نباید صرفاً در سطح بخشنامه و مصوبه دیده شود. پشت این تصمیم، دانشجو، استاد، کارمند، صنعتگر و خانوادههایی قرار دارند که سالها برای شکلگیری و توسعه آموزش عالی در اسفراین هزینه دادهاند.
وزارت علوم میتواند پیش از آنکه یک تصمیم اداری به یک شکاف اجتماعی و منطقهای تبدیل شود، پای میز گفتوگو بنشیند؛ گزارش مطالعات و مبانی کارشناسی تصمیم را ارائه کند، صدای دانشگاهیان و نخبگان اسفراین را بشنود و اگر استدلالی برای الحاق وجود دارد، آن را شفاف و مستند توضیح دهد.
در نهایت، مطالبه اسفراین صرفاً حفظ یک عنوان یا ساختمان دانشگاهی نیست؛ مطالبه اصلی این است که آینده آموزش عالی یک شهرستان صنعتی، بر اساس ظرفیتهای واقعی همان شهرستان و نه تصمیمهای پشت درهای بسته تعیین شود. اگر قرار است آمایش آموزش عالی به توسعه متوازن کشور کمک کند، نخستین شرط آن این است که خودِ آمایش، بهانهای برای تمرکز بیشتر امکانات در مرکز استان و تضعیف ظرفیتهای شهرستانها نشود.
