به گزارش برگزیده، پژوهشهای اخیر نشان میدهند حتی کمآبی خفیف میتواند تعادل هورمونهای بدن را به هم بزند و سطح هورمون استرس را افزایش دهد.
همشهری در اینباره نوشت: بیشتر ما وقتی دچار استرس، اضطراب یا تپش قلب میشویم، دنبال علتهای بزرگ میگردیم؛ فشار کاری، مشکلات مالی، دغدغههای رابطه، مسائل گذشته، مشکلات جامعه و … . اما متخصصان میگویند گاهی علت استرس بسیار ساده و پیشپاافتاده است؛ شاید فقط بدنتان تشنه باشد.
کمآبی چطور باعث ترشح کورتیزول میشود؟
پژوهشهای جدید نشان میدهند حتی کمآبی خفیف میتواند تعادل هورمونهای بدن را به هم بزند، سطح هورمون استرس را افزایش دهد و احساس اضطراب، خستگی و تحریکپذیری را بیشتر کند. پژوهشگران دانشگاه جان مورز لیورپول (LJMU) دریافتند افرادی که عادت به نوشیدن آب کمتری دارند، در موقعیتهای استرسزا واکنش هورمونی کورتیزول بسیار شدیدتری از خود نشان میدهند. این درحالی است که سایر علائم مانند افزایش ضربان قلب در هر دو گروه (افراد کمآب و پرآب) تقریباً یکسان بوده است.
۶۰ درصد از وزن بدن انسان از آب تشکیل شده و تقریباً همه فرآیندهای حیاتی، از تنظیم دمای بدن گرفته تا عملکرد مغز و اعصاب، به وجود آب وابسته است. با این حال بسیاری از افراد در طول روز آنقدر که بدنشان نیاز دارد آب نمینوشند.
اما کمآبی چطور و از چه طریقی میتواند باعث افزایش هورمون کورتیزول و در نتیجه احساس استرس شود؟ دکتر مینو تاجبخش، فوق تخصص غدد درونریز و متابولیسم در این باره به همشهریآنلاین میگوید: «این رابطه مستقیم و مطلق نیست. کمآبی بدن یکی از عوامل فیزیولوژیکی است که میتواند سیستم پاسخ به استرس را فعال کند و سطح کورتیزول را بالا ببرد. هرچند معمولاً تنها علت اضطراب و استرس افراد نیست.»
وقتی بدن احساس خطر میکند
تاجبخش میگوید: «به محض اینکه آب بدن کاهش پیدا میکند، حتی اگر این کاهش فقط یک تا دو درصد وزن بدن باشد، مغز متوجه تغییر غلظت خون میشود. در این شرایط، بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس برای حفظ آب بدن وارد عمل میشود و هورمونهایی ترشح میکند که به کلیهها دستور میدهند آب بیشتری نگه دارند. همزمان، محور استرس بدن هم فعال میشود. در این فرآیند، غدد فوق کلیوی، کورتیزول بیشتری ترشح میکنند؛ هورمونی که به بدن کمک میکند با شرایط دشوار کنار بیاید. کورتیزول در کوتاهمدت یک هورمون ضروری و مفید است، اما اگر به طور مکرر یا طولانیمدت افزایش پیدا کند، میتواند احساس اضطراب، بیقراری، اختلال تمرکز و حتی مشکلات خواب را تشدید کند.»
کمآبی چه بلایی سر مغز میآورد؟
مغز یکی از اندامهایی است که بیشترین وابستگی را به آب دارد. متخصصان میگویند وقتی بدن دچار کمآبی میشود، خون کمی غلیظتر شده و رساندن اکسیژن و مواد مغذی به سلولهای مغزی دشوارتر میشود و نتیجه آن چیزی است که بسیاری از افراد تجربه کردهاند؛ احساس خستگی، کاهش تمرکز، کند شدن فکر، تحریکپذیری و گاهی سردرد.
جالب اینکه در برخی مطالعات دیده شده است افرادی که فقط دچار کمآبی خفیف بودند، نسبت به افراد دیگر احساس اضطراب بیشتری داشتند و خلقوخوی منفیتری را تجربه کردند. بنابراین گاهی چیزی که فرد آن را «استرس بیدلیل» تصور میکند، ممکن است بخشی از آن ناشی از نیاز ساده بدن به آب باشد.
آیا آب واقعا استرس را درمان میکند؟
نه همیشه. اگر استرس فرد ریشه در مشکلات روانشناختی، بیماریهای اضطرابی یا فشارهای شدید زندگی داشته باشد، نوشیدن آب به تنهایی مشکل را حل نمیکند. اما اگر بدن در وضعیت کمآبی باشد، نوشیدن آب کافی میتواند یکی از عوامل استرسزای پنهان را حذف کند و باعث شود بدن و مغز آرامتر کار کنند. به همین دلیل متخصصان میگویند اصلاح عادتهای ساده زندگی از جمله نوشیدن آب کافی، خواب مناسب، داشتن فعالیت بدنی و تغذیه مناسب و سالم میتواند در کنار سایر اقدامات به کاهش احساس استرس روزانه کمک کند.
بعضیها متوجه تشنگی خود نمیشوند
کمآبی همیشه با تشنگی شدید شروع نمیشود. بسیاری از افراد زمانی احساس تشنگی میکنند که بدنشان از قبل بخشی از آب خود را از دست داده است.
تاجبخش درباره نشانههای شایع کمآبی عنوان میکند: «خشکی دهان، ادرار تیرهرنگ یا کمحجم، سردرد، احساس خستگی و بیحالی، کاهش تمرکز، سرگیجه و حتی تحریکپذیری و بدخلقی شایعترین نشانههای کمآبی بدن هستند. مورد آخر در کودکان نمود پررنگتری دارد. اگر این علائم با نوشیدن آب برطرف شوند، احتمال دارد علت آنها کمآبی بدن بوده باشد.
روزانه چه مقدار آب کافی بخوریم؟
برخلاف تصور رایج، عدد ثابتی برای همه افراد وجود ندارد. میزان نیاز بدن به آب به سن، وزن، فعالیت بدنی، دمای هوا، بیماریها و حتی نوع تغذیه بستگی دارد.
متخصصان توصیه میکنند به جای وسواس داشتن روی تعداد لیوانها، به پیام و نشانههای بدن توجه کنیم؛ تشنه نشدن، روشن بودن رنگ ادرار و نوشیدن منظم آب در طول روز، معمولاً نشانه مناسبی از تأمین آب مورد نیاز بدن است. همچنین بهتر است منتظر تشنگی شدید نمانیم و آب را در فاصلههای منظم بنوشیم. به خصوص در روزهای گرم، موقع ورزش یا زمانی که ساعتهای طولانی مشغول کاریم.
درمانی کمهزینه برای کنترل استرس
گرچه یک لیوان آب جای رواندرمانی یا درمان اختلالات اضطرابی را نمیگیرد، اما میتواند یکی از سادهترین و کمهزینهترین کارهایی باشد که به بدن کمک میکند کمتر در وضعیت «هشدار» قرار بگیرد. گاهی آرامش از همان جایی شروع میشود که کمتر به آن توجه میکنیم؛ از یک لیوان آب.
۴۷۲۳۲
