برگزیده – محمد عارف معزی: تحولات پرشتاب خاورمیانه و پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، معادلات امنیتی منطقه را وارد مرحله‌ای تازه کرده است؛ مرحله‌ای که در آن، متحدان سنتی واشنگتن بیش از گذشته با این پرسش روبه‌رو هستند که اتکا به تضمین‌های امنیتی آمریکا تا چه اندازه می‌تواند منافع و امنیت آنها را تأمین کند. در چنین شرایطی، روابط مصر و عربستان سعودی، به‌عنوان دو بازیگر مهم جهان عرب، اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ به‌ویژه آنکه هرگونه تلاش برای شکل‌دهی به ترتیبات دفاعی جدید در منطقه، می‌تواند قاهره را در برابر انتخاب‌هایی دشوار قرار دهد.
مصر از یک‌سو به حمایت اقتصادی کشورهای عربی، به‌خصوص عربستان سعودی، نیاز دارد و از سوی دیگر، ملاحظات سیاسی، نظامی و اقتصادی این کشور، از جمله پیامدهای احتمالی درگیری‌های منطقه‌ای بر امنیت دریای سرخ و درآمدهای کانال سوئز، می‌تواند مانع از مشارکت مستقیم آن در هرگونه رویارویی نظامی شود. هم‌زمان، تحولات یمن و افزایش نقش انصارالله در معادلات منطقه‌ای، مناسبات تاریخی قاهره و ریاض را نیز تحت تأثیر قرار داده است. از سوی دیگر، جنگ اخیر و تغییر محاسبات بازیگران منطقه‌ای، بار دیگر بحث درباره جایگاه ایران، آینده توافق‌های امنیتی میان کشورهای عربی و امکان شکل‌گیری نظمی مستقل‌تر در خاورمیانه را به صدر توجهات بازگردانده است.
در همین چارچوب، موضع احتمالی مصر در برابر ابتکارهای دفاعی عربستان، امکان مشارکت قاهره در ائتلاف‌های منطقه‌ای، تأثیر تحولات یمن بر روابط دو کشور، اهمیت راهبردی دریای سرخ و باب‌المندب و چشم‌انداز شکل‌گیری معماری امنیتی جدید در خاورمیانه، از جمله موضوعات قابل بررسی است.
در همین راستا حجت‌الله جودکی، کارشناس مسائل مصر و رایزن فرهنگی پیشین ایران در قاهره در گفتگو با خبرگزاری برگزیده، با بررسی این موضوعات، به پرسش‌هایی درباره رویکرد مصر در قبال عربستان و یمن، پیامدهای جنگ ایران و آمریکا بر محاسبات امنیتی کشورهای عربی، محدودیت‌های مداخله نظامی قاهره و آینده همکاری‌های دفاعی و امنیتی در منطقه پاسخ داده است.
مداخله نظامی عبدالناصر در یمن به جنگی فرسایشی انجامید/ عربستان از دیرباز حامی نظام پادشاهی در یمن بوده است
جودکی درخصوص اینکه چرا پارلمان مصر این بار برخلاف سال ۲۰۱۵، مجوز حمایت نظامی از عربستان را تصویب کرد؟ آیا تشدید حملات حوثی‌ها، نگرانی‌های امنیتی در دریای سرخ و باب‌المندب یا ملاحظات اقتصادی و سیاسی قاهره در قبال ریاض، عامل اصلی این تغییر رویکرد بوده‌اند؟ اظهار داشت: روابط عربستان سعودی و یمن از دیرباز بدین گونه بوده که عربستان از نظام پادشاهی در یمن حمایت می کرد و با تطمیع فرماندهان یمنی در این کشور دخالت داشت و لذا بعد از جنگ جهانی دوم و شروع انقلابی گری توسط نیروهای چپ گرا در کشورهای عربی، بسیاری از نیروهای مخالف یمنی که طبیعتا مخالف پادشاهی یمن و عربستان سعودی بودند فعالیت خود را تشدید کردند. نظام پادشاهی در یمن به طور سنتی در اختیار زیدی ها بود.
وی در ادامه تاکید کرد: روابط مصر و یمن را باید از زمان سرنگونی نظام پادشاهی در مصر و روی کار آمدن جمال عبدالناصر بررسی کرد. در سال ۱۹۶۲ عبدالناصر برای حمایت از شورشیان یمنی که پس از سرنگونی نظام پادشاهی قدرت را در دست گرفتند، اقدام به دخالت نظامی در یمن کرد و به مرور وارد یک جنگ فرسایشی گردید که در یک سو انقلابیون یمن و مصر قرار داشتند و در سوی دیگر عربستان سعودی که از باقیمانده نظامیان پادشاهی یمن حمایت می کرد.
حجت الله جودکی در ادامه تاکید کرد: در آن دوران شاه ایران طرفدار سعودی بود و اسرائیل و بریتانیا هم از نظام پادشاهی یمن دفاع می کردند. این جنگ برای عبدالناصر و مصر بسیار خسارت بار بود و یکی از دلایل شکست عبدالناصر در سال ۱۹۶۷ در جنگ با اسرائیل به شمار می آید. در واقع کشورهای مرتجع عرب آن زمان مانند اردن، عرستان و شاه ایران با همکاری بریتانیا و اسرائیل به کمک نظام پادشاهی و شیعیان زیدی پرداختند و امام زیدی بعدا به بریتانیا پناهنده شد و تا آخر عمر در آن کشور زیست کرد.
پایگاه‌های آمریکا در جهان عرب تا حدود زیادی غیرقابل استفاده شده‌اند/ حوثی‌ها دیگر نمی‌خواهند یمن حیاط خلوت عربستان باشد
وی افزود: در جنگ اخیر دو تحول عمده روی داده است، نخست آنکه زیدی ها روش های مرتجعانه را کنار گذاشته و با ایران و فلسطیینیان و لبنانی ها در کنار هم قرار گرفته و عربستان، آمریکا، اسرائیل در جبهه دیگر قرار دارند. اعلام آمادگی مصر السیسی برای پیوستن به عربستان تلاش مجددی برای دخالت در یمن به حساب می آید. تحول دیگر اینکه عربستان سعودی از بازماندگان همان شورشیانی حمایت می کند که ۶۵ سال قبل با آنها می جنگید.
وی اظهار داشت: جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران بسیاری از معادلات جهانی را تحت تاثیر قرار داده است، انرژی در هیچ زمان تا این اندازه بحران بین المللی پیدا نکرده است. آمریکا پایگاه های خود را در جهان عرب تا حدود زیادی غیر قابل استفاده می بیند. آمریکا اگر چه نیروهای خود را ازعراق خارج کرده، اما همچنان کنترل کامل اقتصادی و سیاسی عراق را در دست دارد. کشورهای عرب هم پیمان آمریکا در جنگ یک ساله گذشته، کم کم به این نتیجه رسیدند که آمریکا قادر به دفاع از آنان نخواهد بود، لذا دنبال راه حل های دیگر هستند.
این کارشناس مسائل مصر اظهار داشت: آمریکا و اسرائیل در راس جهان غرب طی دهه های گذشته تلاش کردند که ایران را دشمن نخست اعراب به جای اسرائیل قرار دهند و پیمان ابراهیم را ایجاد کردند تا جایگزین مناسبی برای مبارزه با ایران باشد که جنگ اخیر این توهمات را بر باد داد. مصر زمانی نیروی نظامی برتر عرب در مقابل اسرائیل بود که اکنون به دلایل اقتصادی و سیاسی جایگاه گذشته را از دست داده است. حوثی ها که زمانی سیاست ارتجاعی داشتند، اکنون از خواب غفلت بیدار شده اند و در پی منافع خود، نمی خواهند که یمن حیاط خلوت عربستان باشد و در پی یکپارچگی یمن و استقلال این کشور از عربستان هستند.
حوثی‌ها توانسته‌اند به جهان بفهمانند که نیروی نیابتی ایران نیستند/ کانون‌های جنگ در خلیج فارس و باب‌المندب قابلیت تبدیل‌شدن به جنگ جهانی را دارند
جودکی در ادامه تصریح کرد: آنان به لحاظ سیاسی و نظامی رشد فراوانی کرده و قدرت مناسبی به دست آورده اند و تا حد زیادی توانسته اند به جهان بین الملل بفهمانند که نیروی هم پیمان ایران هستند و نه نیروی نیابتی این کشور. مصر بازیگر سیاسی مهمی در میان کشورهای عربی است تا بتواند از حمایت اقتصادی آنان برخوردار شود و برای این کار بازیگری را در دستور خود قرار داده است. به نظر می رسد مصر هم پیمان نظامی عربستان نخواهد شد، زیرا از قطع درآمد خود در کانال سوئز نگران است؟
وی ادامه داد: اگر چه حوثی ها بارها گفته اند فقط برای رفع محاصره یمن از سوی عربستان با این کشور در جنگ هستند و در صورتی که عربستان عقب نشینی کند به آنان هم اجازه استفاده از باب المندب را خواهند داد. اما وسوسه های خناسان آمریکائی و اسرائیلی و نیز اروپا همچنان دست در کارند تا مبادا عربستان قدرت مردم یمن را به رسمیت بشناسد و به این جنگ بی پایان خاتمه دهد.
رایزن فرهنگی پیشین ایران در قاهره در پایان تاکید کرد: اکنون کانون های جنگ در خلیج فارس، باب المندب، لبنان و در اروپا میان روسیه و اوکراین قابلیت این را دارند که در صورت خطای نیروهای درگیر، تبدیل به جنگ سوم جهانی شوند، لذا عاقلان جهان باید دست به دست هم بدهند و جهان را از خطر ترامپ و نتانیاهو نجات دهند، زیرا آنان پیام آور و شیفتگان این جنگ نفرت انگیز هستند.
۲۱۹
