به گزارش برگزیده پس از افزایش بیش از ۸۰ هزار تومانی قیمت دلار در فاصله ۱۹ مرداد تا ۱۱ مهر، مداخله بانک مرکزی از طریق عرضه اسکناس ارزی با توقف روند صعودی قیمت‌ها همراه شد. دلار که در ۱۹ مردادماه حدود ۱۸۵ هزار تومان قیمت داشت، در ۱۱ مهر به ۲۶۷ هزار تومان رسید؛ اما پس از آن، نرخ ارز در محدوده ۲۶۰ هزار تومان باقی ماند. کامران ندری، کارشناس حوزه پولی و بانکی، در گفت‌وگو با برگزیده معتقد است نمی‌توان نقش مداخله بانک مرکزی را در این تغییر روند نادیده گرفت؛ هرچند ادامه این سیاست به منابع ارزی در دسترس و توان سیاستگذار برای مدیریت انتظارات بستگی دارد.
پس از جهش کم‌سابقه نرخ ارز و ثبت رکوردهای پی‌درپی قیمتی تا پیش از ۱۱ مهرماه، بانک مرکزی با عرضه اسکناس دلار به متقاضیان وارد عمل شد. روند افزایشی قیمت دلار به‌گونه‌ای بود که در فاصله‌ای کوتاه بیش از ۸۰ هزار تومان به بهای هر دلار افزوده شد. از زمان مداخله بانک مرکزی، نرخ ارز در محدوده ۲۶۰ هزار تومان باقی مانده است؛ وضعیتی که ارزیابی‌های متفاوتی درباره میزان اثرگذاری سیاست ارزی دولت به دنبال داشته است.
کامران ندری معتقد است نمی‌توان نقش مداخله بانک مرکزی را در توقف روند افزایشی قیمت‌ها نادیده گرفت. به گفته او، تا پیش از ۱۱ مهرماه، قیمت ارز با شدتی کم‌سابقه افزایش می‌یافت و رکوردهای قیمتی پی‌درپی شکسته می‌شد. اگر این روند ادامه پیدا می‌کرد، احتمالاً نرخ ارز اکنون در سطوح بالاتری قرار داشت.
این کارشناس حوزه پولی و بانکی در ارزیابی اقدامات بانک مرکزی می‌گوید: «این اقدامات مؤثر بودند. یعنی شواهدی که ما داریم چیزی جز قیمت‌های بازار نیست که نشان می‌دهد اهداف بسنت محقق نشده و بانک مرکزی هم اقدام دیگری جز تزریق ارز به بازار را نداشته است.»
از نگاه ندری، هرچند نمی‌توان تمام تغییرات بازار را صرفاً به سیاست بانک مرکزی نسبت داد، هم‌زمانی مداخله ارزی با توقف افزایش قیمت‌ها نشانه‌ای است که نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت. او معتقد است ادعای بانک مرکزی درباره اثرگذاری این سیاست را نیز نمی‌توان به‌کلی نادیده گرفت؛ چراکه از نظر نظری، افزایش عرضه در بازار ارز می‌تواند به کنترل قیمت‌ها منجر شود و آنچه در هفته‌های اخیر رخ داده، با همین منطق سازگار است.
ندری با اشاره به ماهیت تقاضا در بازار ارز توضیح می‌دهد که بخش قابل توجهی از تقاضا جنبه سوداگرانه دارد و بسیاری از مردم نیز برای حفظ قدرت خرید خود به بازار ارز مراجعه می‌کنند. در چنین شرایطی، تقاضا برای اسکناس اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و عرضه مستقیم آن می‌تواند بر روند معاملات و قیمت‌ها اثر بگذارد.
او همچنین تأکید می‌کند که تحولات بازار ارز را نمی‌توان جدا از شرایط سیاسی و فشارهای خارجی بررسی کرد. با وجود اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره تشدید فشارهای اقتصادی علیه ایران، آنچه در عمل مشاهده شده، توقف روند افزایشی نرخ ارز پس از مداخله بانک مرکزی است.
با این حال، ندری میان اثرگذاری کوتاه‌مدت و امکان حفظ این وضعیت در آینده تفاوت قائل است. به گفته او، نرخ ارز طی حدود دو ماه افزایش قابل توجهی را تجربه کرد، اما در سه هفته اخیر قیمت‌ها در محدوده‌ای نسبتاً ثابت باقی مانده‌اند. این تغییر روند می‌تواند نشانه اثرگذاری تزریق ارز باشد، اما به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره تثبیت پایدار نرخ ارز کافی نیست.
نااطمینانی؛ مانع تثبیت پایدار نرخ ارز
ندری نااطمینانی را یکی از مهم‌ترین مشکلات کنونی اقتصاد ایران می‌داند و معتقد است چشم‌انداز تحولات پیش رو روشن نیست. در شرایطی که تحریم‌ها، محاصره دریایی و خطر درگیری نظامی همچنان بر فضای اقتصادی سایه انداخته‌اند، نمی‌توان با اطمینان از تثبیت پایدار نرخ ارز سخن گفت.
به اعتقاد این کارشناس، بانک مرکزی باید مدیریت انتظارات روانی را در اولویت قرار دهد و متناسب با ذخایر ارزی در اختیار خود، درباره زمان و میزان مداخله در بازار تصمیم بگیرد. حتی اگر تثبیت نرخ ارز در شرایط فعلی امکان‌پذیر نباشد، مداخله‌های به‌موقع و حساب‌شده می‌توانند از شدت نوسانات بکاهند.
کاهش دامنه نوسانات، از نگاه ندری، اهمیت مستقلی دارد؛ زیرا می‌تواند مانع وارد شدن شوک‌های اضافی به اقتصاد شود و از انتقال بخشی از فشارهای بازار ارز به سطح عمومی قیمت‌ها جلوگیری کند. بنابراین، هدف مداخله بانک مرکزی لزوماً نباید تثبیت دائمی قیمت‌ها باشد؛ در شرایطی که عوامل سیاسی و اقتصادی همچنان بر بازار اثر می‌گذارند، جلوگیری از جهش‌های ناگهانی نیز اهمیت دارد.
تداوم مداخله ارزی به ذخایر بانک مرکزی بستگی دارد
یکی از پرسش‌های اصلی درباره سیاست اخیر بانک مرکزی، امکان تداوم عرضه ارز در صورت ادامه فشارهاست. ندری در این باره می‌گوید اطلاعات دقیقی درباره میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی در دست نیست و به همین دلیل نمی‌توان مشخص کرد که این سیاست تا چه زمانی قابلیت ادامه خواهد داشت.
او معتقد است بانک مرکزی نمی‌تواند بدون توجه به منابع در اختیار خود به مداخله در بازار ادامه دهد. تصمیم‌گیری درباره تزریق ارز باید با در نظر گرفتن میزان ذخایر و احتمال تداوم فشارهای اقتصادی انجام شود. به همین دلیل، توقف فعلی روند صعودی قیمت‌ها را نمی‌توان به‌معنای پایان نوسانات یا تضمینی برای ثبات نرخ ارز در ماه‌های آینده دانست.
در مجموع، از نگاه ندری، مداخله اخیر بانک مرکزی فعلاً توانسته است روند صعودی نرخ ارز را متوقف کند؛ اما مسئله اصلی، امکان مدیریت این روند در ادامه مسیر است. پاسخ به این پرسش بیش از هر چیز به میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی، تداوم فشارهای خارجی و کیفیت مدیریت انتظارات در ماه‌های آینده بستگی دارد.
متن کامل این گفتگو را از این‌جا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
