برگزیده- آیا مشارکت امارات در جنگ با ایران، بلیت ورود ابوظبی به باشگاه قدرتهای هوش مصنوعی جهان را فراهم کرد؟ این پرسشی است که گزارش تازه والاستریت ژورنال مطرح میکند؛ گزارشی که از پیوندی کمسابقه میان جنگ، دیپلماسی، سرمایهگذاری و فناوری پرده برمیدارد و نشان میدهد چگونه تراشههای هوش مصنوعی به یکی از مهمترین ابزارهای معامله در سیاست خارجی آمریکا تبدیل شدهاند.
بر اساس این گزارش، دولت دونالد ترامپ اندکی پس از پایان درگیریهای نظامی با ایران، دسترسی امارات متحده عربی به پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی آمریکایی را به شکل چشمگیری افزایش داده است؛ تصمیمی که به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، صرفاً یک تغییر در مقررات صادرات فناوری نیست، بلکه نشانهای از شکلگیری نسل جدیدی از اتحادهای ژئوپلیتیکی است؛ اتحادهایی که این بار نه بر پایه فروش جنگنده و موشک، بلکه بر محور نیمهرساناها، مراکز داده و هوش مصنوعی تعریف میشوند.
والاستریت ژورنال در گزارشی اختصاصی نوشت: امارات طی ماههای اخیر در کنار آمریکا نقش فعالی در عملیات نظامی علیه ایران ایفا کرده است؛ از انجام دهها حمله هوایی گرفته تا مشارکت در رهگیری صدها موشک و کمک به حفظ جریان صادرات نفت از طریق تنگه هرمز؛ آبراهی که همچنان مهمترین شریان انتقال انرژی جهان به شمار میرود.
اگر این روایت درست باشد، نتیجه آن تنها در میدان نبرد رقم نخورده است؛ بلکه در واشنگتن نیز به شکل امتیازهای راهبردی و فناوری برای ابوظبی خود را نشان داده است.
از نفت تا تراشه؛ تغییر قواعد قدرت
در دهههای گذشته کشورهای حوزه خلیج فارس برای تضمین امنیت خود، قراردادهای کلان خرید سلاح با آمریکا امضا میکردند. امروز اما معادله تغییر کرده است. آنچه جای هواپیماهای جنگنده و سامانههای موشکی را در میز مذاکرات گرفته، تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی و زیرساختهای پردازش داده است.
تصمیم تازه دولت ترامپ دقیقاً در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
بر اساس مقررات جدید وزارت بازرگانی آمریکا، امارات دیگر در فهرست کشورهای پرریسک صادرات فناوری قرار نمیگیرد و از این پس در کنار متحدانی مانند کشورهای اروپایی، کره جنوبی و هند طبقهبندی میشود. این تغییر، محدودیتهای سختگیرانهای را که سالها بر صادرات تراشههای پیشرفته به امارات اعمال میشد، کنار میزند.
در عمل، این تصمیم راه را برای خرید آزادانه تراشههای پیشرفته از شرکتهایی مانند انویدیا هموار میکند و همزمان موانع حقوقی پیش روی شرکتهایی مانند مایکروسافت و اوپنایآی را برای توسعه مراکز داده در امارات برمیدارد.
برای ابوظبی، این فقط یک امتیاز اقتصادی نیست؛ بلکه گامی بلند در مسیر تبدیل شدن به یکی از قطبهای جهانی هوش مصنوعی است؛ هدفی که مقامهای این کشور سالهاست آن را دنبال میکنند.
چرا این تصمیم اهمیت دارد؟
بازار جهانی هوش مصنوعی دیگر صرفاً رقابتی میان شرکتهای فناوری نیست؛ بلکه به یکی از اصلیترین میدانهای رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شده است. هر کشوری که بتواند حجم بیشتری از تراشههای پیشرفته، توان پردازشی و مراکز داده را در اختیار داشته باشد، در توسعه مدلهای هوش مصنوعی، صنایع دفاعی، امنیت سایبری و حتی اقتصاد دیجیتال آینده دست بالا را خواهد داشت.
به همین دلیل، صادرات تراشههای پیشرفته آمریکایی در سالهای اخیر به یکی از حساسترین ابزارهای سیاست خارجی واشنگتن تبدیل شده است. ایالات متحده همزمان که تلاش میکند دسترسی چین به این فناوری را محدود کند، از همین ابزار برای تقویت متحدان راهبردی خود نیز بهره میگیرد.
از این منظر، ارتقای جایگاه امارات تنها یک تصمیم تجاری نیست؛ بلکه پیامی سیاسی به بازیگران منطقهای و رقبای جهانی آمریکاست؛ پیامی که میگوید همکاری امنیتی با واشنگتن میتواند به دسترسی به حساسترین فناوریهای قرن بیستویکم منجر شود.
پای شیخ طحنون در میان است
در مرکز این پرونده نام شیخ طحنون بن زاید آل نهیان، مشاور امنیت ملی امارات، بیش از هر فرد دیگری دیده میشود؛ چهرهای که هم معمار راهبرد امنیتی ابوظبی محسوب میشود و هم هدایت مهمترین پروژههای هوش مصنوعی این کشور را بر عهده دارد.
به نوشته والاستریت ژورنال، شرکت G42 که مهمترین بازیگر هوش مصنوعی امارات به شمار میرود، تحت مدیریت و نفوذ او قرار دارد و اکنون با رفع محدودیتهای صادراتی، میتواند بدون بروکراسی پیچیده گذشته به پیشرفتهترین تراشههای آمریکایی دسترسی پیدا کند.
اما همین موضوع، پرونده را از یک تصمیم فناورانه فراتر برده و آن را به مسئلهای سیاسی در واشنگتن تبدیل کرده است؛ زیرا همزمان روابط اقتصادی نزدیک میان شیخ طحنون و خانواده ترامپ نیز زیر ذرهبین مخالفان دولت آمریکا قرار گرفته است.
پاداش یک اتحاد یا آغاز یک جنجال؟
اگرچه دولت ترامپ تصمیم خود را صرفاً یک اصلاح در نظام کنترل صادرات فناوری توصیف میکند، اما مخالفان این تصمیم معتقدند ماجرا بسیار فراتر از یک تغییر اداری است. به باور آنها، واشنگتن پس از جنگ با ایران، به یکی از نزدیکترین شرکای منطقهای خود، ارزشمندترین دارایی فناوری آمریکا را واگذار کرده است؛ امتیازی که تا همین چند ماه پیش دریافت آن برای بسیاری از کشورها تقریباً غیرممکن بود.
در مرکز این پرونده، نام شیخ طحنون بن زاید آل نهیان بیش از هر شخصیت دیگری دیده میشود؛ مشاور امنیت ملی امارات، برادر رئیس این کشور و فردی که طی سالهای اخیر به معمار پروژه تبدیل امارات به قطب جهانی هوش مصنوعی شهرت یافته است.
شرکت G42 که مهمترین بازیگر حوزه هوش مصنوعی امارات محسوب میشود، تحت مدیریت او قرار دارد؛ شرکتی که اکنون بزرگترین برنده تصمیم جدید وزارت بازرگانی آمریکاست.
براساس گزارش والاستریت ژورنال، با اجرای مقررات جدید، G42 دستکم تا ۹ ماه آینده میتواند بدون محدودیتهای گذشته، تراشههای فوقپیشرفته مورد نیاز خود را از شرکتهایی مانند انویدیا خریداری کند. همزمان شرکتهای آمریکایی از جمله مایکروسافت و اوپنایآی نیز دیگر برای انتقال بسیاری از تجهیزات مورد نیاز مراکز داده خود در امارات، گرفتار روند طولانی و پیچیده دریافت مجوزهای صادراتی نخواهند بود.
به گفته تحلیلگران صنعت، ارزش اقتصادی این تصمیم تنها در کوتاهمدت به چندین میلیارد دلار میرسد؛ اما اهمیت واقعی آن در افق بلندمدت نمایان خواهد شد؛ زمانی که امارات بتواند یکی از بزرگترین زیرساختهای پردازش هوش مصنوعی خارج از ایالات متحده را در اختیار داشته باشد.
لابیای که از دولت بایدن آغاز شد
تلاش امارات برای دستیابی به این امتیاز، موضوعی تازه نیست. والاستریت ژورنال مینویسد این پروژه از سالهای پایانی دولت جو بایدن آغاز شد؛ زمانی که مقامهای ابوظبی تلاش کردند واشنگتن را متقاعد کنند امارات را از فهرست کشورهای دارای محدودیت صادرات فناوری خارج کند.
آن زمان این تلاشها نتیجهای نداشت.
اما آغاز جنگ با ایران، همه معادلات را تغییر داد.
براساس روایت این روزنامه، پس از شروع درگیریها، مقامهای اماراتی مستقیماً با کاخ سفید وارد مذاکره شدند و خواستار بازنگری در جایگاه کشورشان شدند. آنها استدلال کردند همانگونه که هند پس از تبدیل شدن به «شریک عمده دفاعی» آمریکا از امتیازهای ویژه فناوری و تجاری برخوردار شد، امارات نیز به دلیل همکاری امنیتی با واشنگتن باید از جایگاه مشابهی برخوردار شود.
به نوشته والاستریت ژورنال، این بار پاسخ آمریکا مثبت بود.
سرمایهگذاریهایی که نگاهها را به خود جلب کرد
اما همزمانی این تصمیم با روابط اقتصادی نزدیک میان ابوظبی و خانواده ترامپ، موج تازهای از انتقادها را در واشنگتن برانگیخته است.
تنها چند روز پیش از آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ، شیخ طحنون و شرکایش با سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیون دلاری، ۴۹ درصد سهام شرکت رمزارزی World Liberty Financial را که به خانواده ترامپ تعلق دارد، خریداری کردند.
پس از آن نیز امارات وعده سرمایهگذاری ۱.۴ تریلیون دلاری در اقتصاد آمریکا را مطرح کرد؛ رقمی که از همان ابتدا توجه محافل سیاسی و اقتصادی آمریکا را به خود جلب کرد.
اسناد مالی منتشرشده از سوی کاخ سفید نیز نشان میدهد دونالد ترامپ از محل واگذاری بخشی از سهام خود در شرکت World Liberty Financial، حدود ۲۶۳ میلیون دلار درآمد کسب کرده است؛ رقمی که یکی از بزرگترین منابع درآمد شخصی او در سال ۲۰۲۵ محسوب میشود.
همین مسئله باعث شد دموکراتها در کنگره آمریکا، تصمیم اخیر دولت درباره امارات را با دیده تردید بنگرند.
سیدنی کملیجر-داو، نماینده دموکرات کالیفرنیا، در جلسه استماع کمیته مجلس نمایندگان، با اشاره به این پرونده گفت: «این ماجرا بوی یک سازوکار پرداخت در برابر امتیاز میدهد.»
اگرچه جفری کسلر، مقام مسئول کنترل صادرات در وزارت بازرگانی آمریکا، هرگونه ارتباط میان این تصمیم و منافع اقتصادی خانواده ترامپ را رد کرد و آن را «یکی از مهمترین دستاوردهای دولت» خواند، اما این پاسخ نتوانست تردیدهای منتقدان را از میان ببرد.
آیا واشنگتن در حال صادرات قدرت آینده است؟
بحث اصلی مخالفان تنها به روابط مالی ختم نمیشود.
آنها معتقدند آمریکا با انتقال حجم عظیمی از توان پردازشی و پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی به خارج از خاک خود، ممکن است بخشی از مزیت راهبردیاش را واگذار کند.
مایکل سوبولیک، پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون، هشدار میدهد که هرچند امارات شریک مهم آمریکا محسوب میشود، اما این موضوع به معنای آن نیست که بتوان امنیت مراکز دادهای را که میزبان حساسترین فناوریهای آمریکایی خواهند بود، تضمین کرد.
در مقابل، وزارت بازرگانی آمریکا تأکید میکند که امارات تعهدهای سختگیرانهای برای جلوگیری از انتقال یا سوءاستفاده از فناوریهای حساس آمریکایی پذیرفته و همین موضوع مبنای اصلی تغییر سیاست واشنگتن بوده است.
با این حال، منتقدان یادآوری میکنند که رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی، دیگر تنها یک رقابت اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از موازنه قدرت نظامی، اطلاعاتی و امنیتی جهان آینده را شکل خواهد داد. از همین رو، هر تراشهای که امروز صادر میشود، میتواند در آینده ارزشی بهمراتب فراتر از یک کالای تجاری داشته باشد.
۳۱۵/۴۲
