نادیا زکالوند: آیا صبحها بهمحض اینکه صدای زنگ هشدار ساعتتان بلند میشود از رختخوابتان بلند میشوید یا صبر میکنید تا چند بار دیگر صدای آن را بشنوید و سپس بهزور از رختخوابتان جدا شوید؟ بدن همه ما با ساعت درونی بیولوژیکی تنظیم شده است که این ساعت تا حد زیادی تحت تاثیر ژنهایمان قرار دارد. اگرچه میتوان با استفاده از زنگ ساعت، زمان بیدار شدن را تنظیم کرد، افراد سحرخیز هیچ مشکلی با صبح زود بیدار شدن ندارند و سرشار از انرژیاند.
بنابر مطالعات علمی، تلاش برای تغییر ساعت بیولوژیکی بدن، به سلامت فرد صدمه میزند و یکی از این آسیبها، افزایش خطر بیماریهای قلبی است. محققان چند دلیل برای سحرخیزی و شبزندهداری آوردهاند:
نقش تکامل
بیشتر افراد بهطور طبیعی بین ساعات ۱۱ شب و ۷ صبح خوابیده و بیدار میشوند. اما ۰،۲ درصد از مردم بیش از ۲ ساعت با تاخیر خوابیده و بیدار میشوند. این افراد شبها فعالترند و کارآیی بیشتری دارند.
محققان در بررسیهای خود به این نتیجه رسیدهاند که سحرخیزی و شبزندهداری ناشی از تکامل است. برخی از اجداد اولیه ما انسانها برای هوشیاری و مقابله با خطرات بالقوه، صبحهای خیلی زود بیدار میشدند، درحالیکه برخی دیگر، به همان دلیل، شبها تا دیروقت بیدار میماندند. درواقع آنها درست مانند کارمندان اداری، شیفتی از خود و اطرافیانشان مراقبت میکردند.
هورمونهای افراد سحرخیز
کورتیزول و ملاتونین هورمونهای اصلی کنترل چرخه خواب-بیداری هستند. کورتیزول، هورمون بیدارباش است و ترشح آن بین ساعتهای ۶ تا ۸ صبح اوج میگیرد و بدن را برای بیداری و فعالیتهای روزانه هوشیار میکند. کورتیزول معمولا زودتر از ۶ صبح تولید میشود اما اوج آن صبحهنگام است. از طرفی ملاتونین، هورمون خواب است و عکس کورتیزول عمل میکند. این هورمون در افراد سحرخیز عصرها، یعنی زودتر از اینکه شب شود، در بدن آنها ترشح میشود و باعث میشود شبها خیلی زود به خواب روند و در ساعات اولیه سپیدهدم هوشیارتر باشند.
کرونوتایپ
ترجیح طبیعی بدن برای دیر خوابیدن یا سحرخیز بودن را کرونوتایپ (ساعت زیستی) مینامند. این ویژگی بخشی از ریتم شبانهروزی بدن است. این چرخه زیستیِ ۲۴ ساعته، علاوهبر ساعت بدن، دما، هورمونها و سوختوساز بدن را کنترل میکند. بدن افرادی که سحرخیز هستند، بهگونهای تنظیم شده که صبحها ساعت ۷ یا زودتر، از خواب بیدار شوند و در همان حال مغزشان کارآیی داشته باشد.
از طرفی کرونوتایپ افرادی که شبها تا دیروقت بیدارند و صبحهای زود نمیتوانند از خواب بلند شوند، تنظیمی کاملا خلاف افراد سحرخیز دارند و اگر با استفاده از زنگ هشدار ساعت بخواهند خود را مجبور به سحرخیزی کنند، مغزشان کارآیی نخواهد داشت.
بهطور کلی کودکان کرونوتایپ صبحگاهی دارند و زود میخوابند و بیدار میشوند. اما در مسیر رشد، ساعت بیولوژیکی بدنشان کمکم عقب میافتد و در نوجوانی و بزرگسالی به سمت دیرتر خوابیدن پیش میروند. به همین دلیل احتمال دارد برخی نوجوانان صبحهای زود در مدرسه آماده و سرحال نباشند و به آنها برچسب «تنبل» زده شود.
بنابر بررسی محققان، میتوان کرونوتایپ افراد را با تغییر زمان خواب/ بیداری با کمک نور، رژیم غذایی و برنامه منظم روزانه بهآرامی و بهتدریج جابهجا کرد. انجام این کار یکدفعه و ناگهانی قابل اجرا نیست و به بدن صدمه میزند.
منبع:
How It Works
