به گزارش برگزیده، روزنامه اطلاعات دراین باره نوشته است:
یکشنبه ۲۷ تیر ۳۸
صبح با سیمین سری به نمایشگاه کالای خراسان زدیم و بعد هم یک بار دیگر عمارت نادری را دور زدیم که راهمان ندادند به اندرونش و کلافه شدیم و بعد سیمین رفت حمام که غسل کند برای عصر که میخواهد برود حرم. و یکی دو بار آداب نماز را پیش من رپتسیون کرده است. بلد نیست. اینجور مسائل را در کودکی باید آموخت، در بزرگی نمیشود. یکی دو بار در این موضوع حرف زدهایم. او چون در مشهد است و چون همینطوری نذر کرده بوده که به مشهد بیاید و حالا آمده؛ حالا که آمده، میبیند رفتن به حرم و زیارتکردن شرایطی دارد، از طهارت و نماز و غیره و درمانده است و میخواهد به مناسبت همین یک به مشهدآمدن، خودش را آدمِ مذهبی بداند و نیست؛ یعنی فعلا دنبال میکند قولی را که به خودش داده، ولی اهلش هم نیست.
میخواهد به خدا و مذهب و خواب و تعبیر خواب معتقد باشد و میخواهد یکی مثل من او را در این ایجاد اعتقاد کمک کند و من اهلش نیستم. میگویم: برای من مذهب یک امری بوده است متعلق به یک زمانی و بسته به تحولی که در زندگی مردم آن زمان داده، ارزش تاریخی دارد. تحولی بوده در تکامل بشریت و همین. از نظر ۹۹درصد مردم هم هنوز مرجعی است برای همه حاجات و درماندگیها که فراوان است و چارهای از آن نیست، ولی من با آن کاری ندارم. با مذهب مدتهاست که پیمان عدم تعرض بستهام، نه انکار میکنم، نه اثبات. کار من نیست. روزگاری در کلهام بود که مذهب مانع ترقی است و گمان میکردم با کوبیدن مذهب، راه برای تحول باز میشود و دیدم که اینطور نبود. حتی آن کتاب را هم به این علت ترجمه کردم و چاپ کردم که توقیف شد.
در مملکتی مثل مملکت ما بهراحتی میشود مذهب را ندیده گرفت. هیچ مانع و رادعی در مذهب نمیشود برای تحول یافت. در قلمرو مسائل اجتماعی هر کاری را میشود کرد، بیاینکه مذهب بتواند ممانعتی بکند. آن که دم از مذهب میزند، یا دم از لامذهبی، بوق را از سر گشادش میزند. درد جای دیگری است. درد از فقر است، از سیستم غلط کشاورزی و مالکیت است، از دنبالهروی اقتصاد کنترلنشده است، از درِ کُ…ن فرنگی خوردن است، از درِ بازارها را گشادکردن است، از نفت را ارزانفروختن و قیمتش را به هدردادن است. و بعد هم مذهبی که با شش کلاس درسخواندن جلوی هر ذهنی جاخالی کند، مذهب نیست، خرافات عوام است…
اما آن حد بالائی مذهب که سر به عرفان میزند، حرف دیگری است و همان است که میگویم هیچ رادع و مانعی برای تحول نیست. و حتی نرمشی به تحول ماشینی میدهد.
17302
