فاخره بهبهانی: دکتر مجتبی کرباسی، پزشک و مشاور سبک زندگی سالم و درمانگر دیابت و چاقی در گفتوگو با برگزیده میگوید: چاقی، اغلب بازتابی از اختلال در تنظیم هورمونها و سوخت و ساز بدن است. الگوی تجمع چربی میتواند سرنخهایی از نوع اختلالات زمینهای بدن را در اختیار ما قرار بدهد، اما تشخیص قطعی فقط با ارزیابی بالینی و آزمایشگاهی و پس از شرح حال و معاینه پزشک امکانپذیر است.
تفسیر چاقیهای بدن
در تفسیر چاقیهای بدن، چاقی بالاتنه و تنه فوقانی، معمولا به دلیل افزایش کورتیزول(هورمون استرس)، مقاومت به انسولین، کمخوابی و استرس مزمن ایجاد میشود. چاقی پایینتنه (ران و باسن)، تحت تأثیر الگوی هورمونهای جنسی و ژنتیک است و خطر متابولیکی کمتری نسبت به چاقی شکمیدارد. چاقی شکمیو مرکزی، خطرناک ترین ناحیه چاقی و در اثر سبک زندگی غلط و بروز مقاومت به انسولین است که باعث سندرم متابولیک و دیابت نوع دو میشود. چاقی منتشر در کل بدن نیز ناشی از پرخوری و ریزه خواری مزمن، کمتحرکی، اختلال خواب، استرس مزمن و مقاومت به هورمون انسولین میباشد.
BMI، معیاری قدیمی و غیرقابل اعتماد
شاخص توده بدنی یا BMI یک معیار ساده است برای ارزیابی کلی این مساله که درشتی هیکل و وزن تا چه حد با قد تناسب دارد و آیا فرد، دارای تناسب اندام است یا دچار اضافه وزن و چاقی است یا برعکس، دچار کمبود وزن است. اما باید بدانید شاخص توده بدنی برای محاسبه چاقی یک معیار نسبتا قدیمی است که امروزه به خاطر اشکالاتی که دارد معیاری دقیق محسوب نمیشود. اشکالی که به این شاخص وارد میشود یکی این است که این شاخص نمیتواند بین چاقی ناشی از تجمع چربی و درشتی عضلانی به خصوص در افراد ورزشکار و عضلانی، تفکیک بدهد. همچنین این شاخص نمیتواند الگوی توزیع چربی اضافی را نشان بدهد. یعنی نشان دهد فرد، چاقی بالاتنه ای دارد یا شکم و پهلو یا پایین تنه ای. برخی روشهای بهتر ارزیابی چاقی که نسبت به BMI (شاخص توده بدنی) دقیق تر و کارآمدتر است، اندازهگیری دور مچ دست، دور کمر، دور باسن و دور سینه است که البته دقیق ترین روشها، تصویربرداری مثل سونوگرافی، ام آر آی، سی تی اسکن و دستگاههای آنالیزر و اسکن است.
معمولا درمانگران مجرب به اندازهگیری وزن و محاسبه نمایه توده بدنی بسنده نمیکنند و دور کمر را هم اندازه گیری میکنند که نشانگر وجود یا عدم وجود چاقی شکمیاست.
چاقی پنهان خطرناکتر است
افراد به ظاهر لاغر نباید خیال شان راحت باشد که به بیماری چاقی، دیابت و به طور کلی سندروم متابولیک (اختلال سوخت قند و چربی) مبتلا نیستند یا در آینده مبتلا نخواهند شد. چرا که ممکن است چاقی در مقادیر کم و نا آشکار در داخل بافت اعضای داخلی مثل کبد یا اطراف اعضای داخلی مثل قلب، کبد، رودهها و… وجود داشته باشد که در این صورت فرد در نمای ظاهری، چاق به نظر نمیرسد ولی در واقع مبتلا به بیماری چاقی است و به همین دلیل ممکن است تا مدتها دست به اقدام درمانی نزند. اینها را میتوان لاغرهای ظاهری مبتلا به بیماری چاقی دانست. اما در مقابل چاقی زیر پوستی یا احشایی که باعث برآمده شدن شکم یا پهلوها میشود و از نظر ظاهری دیده میشود، فرد از لحاظ ظاهری و در نگاه عامه چاق به حساب میآید و به همین دلیل به بیماری خود آگاهی دارد و ممکن است بیشتر به درمان چاقی خود اقدام کند.
۴۷۲۳۲
